2025: Storm Donald heeft huisgehouden
Het einde van het jaar nadert. De hertenbiefstuk is op, de wijn heeft rijkelijk gevloeid en ergens knaagt de schaamte. Niet alleen over wat er op tafel stond, maar ook over het geopolitieke jaar 2025. Want dit was geen gewoon jaar. Een jaar geleden waarschuwde ik al in het eindejaarsverslag van 2024 dat 2025 een tornado kon worden, met schade die lang zou blijven doorwerken. Nu rest de ongemakkelijke vraag: was die waarschuwing overdreven, of juist te mild? Hoe kijkt u terug op storm Donald?
2025 laat zich niet vangen in een logische of chronologische tijdlijn. Dit was geen aaneenschakeling van incidenten, maar een jaar van chaos waarin politici moesten improviseren. Juist in die improvisatie werden structurele verschuivingen zichtbaar. Enkele momenten zijn inmiddels historisch te noemen.
Het zou een teken van hoogmoed of zelfoverschatting zijn om te beweren dat ik hier een volledig beeld kan schetsen. Dat kan ik niet. Dat zou zelfs misleidend zijn. Daarvoor is er simpelweg te veel gebeurd. Daarom kies ik voor vier ankerpunten, waarmee hopelijk zichtbaar wordt hoe in 2025 de bestaande orde verder onder druk is komen te staan. Want een wereldorde verdwijnt niet wanneer zij wordt aangevallen, maar wanneer zij door haar eigen oprichters wordt opgegeven en zelfs actief wordt ondermijnd.
Trump
Wie terugkijkt op 2025, ontkomt niet aan Donald Trump. De Amerikaanse president maakte van internationale politiek soms zijn eigen reality show. Het meest in het oog springende moment vond plaats in het Oval Office eind februari, waar Volodymyr Zelensky werd onderworpen aan een publiek kruisverhoor. Het had trekken van een vernederingsritueel, zoals je dat soms in maffiafilms ziet: laten zien wie de macht heeft door iemand publiekelijk te kleineren. Ja, Trump en Vance deden het echt. Ze lieten duidelijk zien dat de Verenigde Staten de uitkomst voor Oekraïne niet langer interesseerden. Dit was geen uit de hand gelopen ruzie, maar een demonstratie. Zo niet een publieke executie.
Europe First?
Voor veel Europeanen werd hier pijnlijk duidelijk waarvoor al langer werd gewaarschuwd door die zogenaamde zwartdenkers: Washington is onder Trump eerder een concurrent dan een bondgenoot. Dit eerste ankerpunt markeerde het moment waarop Europese NAVO-landen moesten erkennen dat zij er alleen voor stonden, militair én diplomatiek. Dat Brussel bij de grootste oorlog op het Europese continent sinds de Tweede Wereldoorlog nauwelijks aan tafel zit, is niet alleen pijnlijk, maar ronduit zorgelijk. Voor Brussel, en voor Oekraïne.
Anti-Europeanisme
Maar het probleem is niet alleen dat Europa er alleen voor staat. Was dat maar zo. Het is ernstiger. Deze Amerikaanse regering toont openlijke minachting voor Europa en voor kernwaarden die hier als vanzelfsprekend gelden: verdraagzaamheid, rechtsstatelijkheid en de bescherming van minderheden, inclusief mensen met een andere seksuele oriëntatie. In de retoriek van figuren als Trump, Musk en Vance gelden deze waarden niet als kracht, maar als zwakte. Sommige mensen noemen dit domrechts. Dom zijn ze allesbehalve. Het is ideologisch.
Tate
Onder invloed van figuren als Andrew Tate wordt seksisme en homofobie genormaliseerd en geldt rekening houden met minderheden als teken van zwakte. Dat gaat lijnrecht in tegen fundamentele principes van de democratische rechtsstaat. Helaas krijgt dit gedachtegoed anno 2025 steeds meer steun bij jonge mannen. Zowel in Europa als in de Verenigde Staten. En doorgaans associëren deze mensen zich politiek met het FvD of in de Verenigde Staten doen ze dat met de politiek van Donald Trump.
Onbetrouwbaar
Onder Trump zijn de Verenigde Staten niet langer slechts een onbetrouwbare bondgenoot, maar ontwikkelen zij zich tot een systeemconcurrent. Ze zoeken bondgenoten in Europa die deze aartsconservatieve opvatting over democratie en mensenrechten delen. Met Orbán en het FvD hebben ze die bondgenoten gevonden.
Het tweede ankerpunt is dan ook dat Washington de vitale belangen van miljoenen Europeanen bedreigt en actief bijdraagt aan de ondermijning van de Europese Unie. Dat blijkt onder meer uit uitspraken van Nile Gardiner, een invloedrijke Trump-gelieerde denker, die openlijk stelde geen toekomst te zien waarin Europa beter af is mét dan zonder de EU.
Vance
Die houding sluit naadloos aan bij het anti-Europese sentiment van vicepresident J.D. Vance. In februari 2025 werd via gelekte Signal-berichten zichtbaar hoe diep dat sentiment inmiddels in deze Amerikaanse regering was doorgedrongen. Tegelijkertijd steunt Washington steeds nadrukkelijker extreemrechtse partijen in Europa. Partijen die de Unie willen verlaten, opblazen of van binnenuit saboteren. Oftewel: de Orbán-strategie.
Duiken
Wat zorgelijk is, is dat Europese politici en Mark Rutte blijven doen alsof de Verenigde Staten en Europese landen nog altijd dezelfde belangen nastreven. Dat is niet zo. De Verenigde Staten lijken Oekraïne voor de bus te gooien voor hun eigen pr-succes of economische belangen. Europeanen, althans dat mag je aannemen, willen Rusland in Oekraïne stoppen om erger te voorkomen. Deze belangen zijn onverenigbaar. Dat weet Rutte ook. Maar dat kan hij natuurlijk niet openlijk zeggen.
Internationaal recht wankelt
Deze heroriëntatie van de Verenigde Staten beperkt zich niet tot Oekraïne, maar raakt aan de fundamenten van het internationaal recht. De Verenigde Staten schaarden zich steeds vaker achter degenen die de westerse wereldorde, gebaseerd op regels, willen opheffen. Zo weigerde de regering-Trump om de Russische inval in Oekraïne te veroordelen in de Verenigde Naties. Daarmee schaarden de VS zich in een rijtje met Noord-Korea, Belarus en Rusland. Echt landen waarmee je geassocieerd wilt worden natuurlijk.
Daarnaast spreekt Trump openlijk over het inlijven van Groenland, stelt dat Zelensky de oorlog tegen Rusland nooit had moeten beginnen en reduceert Gaza tot een denkbeeldig strandpaviljoen. Het klinkt als het plot van een slechte rampenfilm, maar het is toch echt de buitenlandvisie van deze Amerikaanse regering.
Het schenden van het internationaal recht wordt daardoor geen uitzondering, maar regel. Buitenlandse leiders worden onder druk gezet en publiekelijk vernederd, terwijl massamoordenaars als Poetin met egards worden ontvangen. Europeanen, en iedereen die het internationaal recht een warm hart toedraagt, moeten hier wel mee om zien te gaan.
Europees bewustzijn
Tegelijkertijd verwachten de Verenigde Staten wél dat Europeanen hun bijdrage leveren aan de NAVO, en dat Europese NAVO-landen hun wapens vooral in de Verenigde Staten kopen. Als er één positieve ontwikkeling uit deze storm Donald voortkomt, dan is het dit: een groeiend Europees bewustzijn. Niet alle Europeanen, maar wel steeds meer mensen maken doelbewuste keuzes voor Europese producten. Waar vroeger Chinese producten werden geboycot uit angst voor spionage, lijken Amerikaanse producten nu besmet met het politieke etiket van Donald Trump. Op de lange termijn kan dit bijdragen aan een autonomere Europese Unie én economie.
China
Door de oorlog in Oekraïne en door Trump zouden we het bijna vergeten, maar de opkomst van China is in volle gang. Sterker nog, op meerdere terreinen heeft China het Westen inmiddels ingehaald. De auto-industrie is daarvan het meest zichtbare voorbeeld, vooral op het gebied van elektrische voertuigen. Europese bedrijven kunnen hier nauwelijks tegenop boksen zonder Europees strategisch beleid en zonder een coherent plan om de eigen interne markt te beschermen. Dat probleem reikt verder dan de auto-industrie alleen. Westerse economieën zijn in toenemende mate afhankelijk geworden van China, met name als het gaat om grondstoffen. De energietransitie vormt daarvan het duidelijkste voorbeeld. Zonder Chinese grondstoffen kan die niet worden voltooid.
China helpt Rusland
Wederzijdse economische afhankelijkheid hoeft op zichzelf geen probleem te zijn. Sterker nog, zij vormde de basis van de Europese Gemeenschap van Kolen en Staal (EGKS), een van de vele voorlopers van de EU. Na de Tweede Wereldoorlog voorkwam die constructie dat de eeuwenoude vijanden West-Duitsland en Frankrijk opnieuw in oorlog raakten.
Het wordt problematisch wanneer een van de partijen deze afhankelijkheid inzet om een agressor te ondersteunen. En dat doet China. China steunt de Russische inval in Oekraïne niet openlijk, maar wel degelijk in de praktijk: door het opkopen van grondstoffen en door de levering van wapens. Bovendien liet 2025 duidelijk zien dat China geen neutrale speler is. In april werden verschillende Chinese soldaten gevangengenomen die namens Rusland tegen Oekraïne vochten. Krijgsgevangene Wang stelde dat hij toetrad tot het Russische leger toen hij zijn baan verloor en een advertentie zag op TikTok. Sinds Chinese soldaten daadwerkelijk aan Russische zijde vechten op Oekraïens grondgebied, hamert Zelensky erop dat vooral de Verenigde Staten en Europa een hardere lijn tegenover China moeten voeren, vanwege de indirecte materiële steun en het vrijwillig toetreden van Chinese burgers tot het Russische leger.
Maar doordat de EU afhankelijk is van Chinese grondstoffen, zie ik dat niet snel gebeuren. Het gevolg is dat de sancties tegen Rusland minder efficiënt zijn geworden. Het derde ankerpunt is dat Europeanen nog altijd confrontatieschuw zijn en zich de kaas van het brood laten eten. Noord-Korea, Iran en China kunnen Rusland blijven steunen zonder daadwerkelijke gevolgen. Daardoor is het aannemelijk dat die steun eerder wordt opgevoerd dan afgebouwd. En op de achtergrond speelt natuurlijk Taiwan. Wat doet Trump mocht China overgaan tot een invasie of blokkade van Taiwan? En wat doen Europeanen?
Tot hier en niet verder
Vandaar dat het één-op-één gelijkstellen van MAGA met Rusland en China misschien wat ver gaat. De belangen tussen China en MAGA zijn zeker niet altijd hetzelfde. Toch liegen de feiten er niet om. Trump aast op Groenland, legt de rode loper uit voor oorlogsmisdadigers, vernedert democratisch gekozen leiders, heeft bewondering voor autoritaire leiders en stelt dat de Europese Unie is opgericht om Amerika kapot te maken. Noem dat maar niks.
Deze voorbeelden laten zien dat de huidige Amerikaanse regering meer affiniteit heeft met een autoritaire bestuurscultuur dan met de democratische wereld, en dat is zorgelijk. Vooral omdat dit niet voor heel Amerika geldt.
De EU is zo gek nog niet
Rusland, China, maar ook deze regering in Washington zien de EU als een gevaar. Ze willen liever kleine landen individueel kunnen benaderen. Als sterk economisch blok is de EU bijna de gelijke van China en de VS, en zeker groter dan Rusland. Maar afzonderlijk natuurlijk niet. Ook mensen als Bezos en Musk zien liever een zwakke EU, omdat een sterke Unie ook tegen multinationals wetgeving kan handhaven. Daarom worden er allerlei hybride technieken toegepast om de EU van binnenuit te destabiliseren. Hierbij kun je denken aan desinformatie, het inzetten van drones in het Europese luchtruim, dreigen met sancties, maar ook afpersing en spionage. Het gebeurt allemaal.
Europa alleen?
Maar als zowel Rusland, China als de regering-Trump de EU als een gevaar zien, misschien is de EU ondanks al haar gebreken zo slecht nog niet. Als juist deze leiders haar als probleem zien, biedt de EU ons misschien iets heel moois: regels waaraan al die Chinese en Amerikaanse bedrijven en regeringen zich moeten houden. Het laatste ankerpunt is daarom dat verschillende autoritaire landen bewust een strategie voeren om de Europese Unie te ondermijnen. Dit doen ze allemaal op hun eigen manier. De Verenigde Staten en China zien elkaar namelijk allesbehalve als bondgenoten.
Geopolitiek volwassen
Daarom zijn tegenreacties geen provocaties, maar bittere noodzaak. Sancties tegen de VS als Trump Europese bedrijven sanctioneert of als Chinese bedrijven westerse bedrijven of overheden bespioneren. Meer wapens naar Oekraïne als Rusland opnieuw drones illegaal door het Europese luchtruim stuurt. En al helemaal als reactie op een nieuwe Russische oorlogsmisdaad. Dat is hoe afschrikking werkt. Een techniek die Europeanen opnieuw moeten leren in 2026 om oorlog in de toekomst te voorkomen. Zeker met storm Donald die nog niet is uitgeraasd.
Is het hele jaar dan negatief? Toch niet. Er zijn zeker positieve ontwikkelingen te melden. Vooral het geopolitieke bewustzijn bij een deel van de burgers, en het besef van de gevaren die de huidige tijd met zich meebrengt. Waar in 2024 nog lacherig werd gedaan over noodpakketten, lijken mensen anno 2025, en straks 2026, beter voorbereid op een stroomstoring of een gebrek aan water. Niet iedereen, maar een aanzienlijk groter deel dan in 2024.
Beste wensen
Dit was het laatste stuk van dit jaar. Misschien wat somber en misschien wat ongemakkelijk. Toch wil ik het jaar hier niet mee afsluiten.
Dit werk bestaat namelijk dankzij u. Ja, zo is het wel. Het kan alleen worden gemaakt omdat er lezers zijn die het belangrijk genoeg vinden om het mogelijk te maken. Het kan alleen, omdat ik daardoor de tijd heb om de archieven te bezoeken en andere bronnen te lezen. Het kan juist doordat mensen helpen mijn stukken te delen en zo nu en dan financieel bijdragen. En dat het hele jaar door. Daarvoor wil ik jullie allemaal enorm bedanken.
Want die steun is geen vanzelfsprekendheid. Zeker niet in een tijd waarin nuance vaak het onderspit delft ten aanzien van populisme, activisme en de waan van de dag. Dankzij u kon ik dit jaar onafhankelijk schrijven, zonder rekening te houden met adverteerders of andere belangen.
Dank voor het lezen, voor het vertrouwen en voor de mooie woorden dit jaar. Want ook af en toe een reactie lezen als ‘bedankt voor je goede werk’ doet veel meer dan u wellicht kunt vermoeden. Dan wens ik u bij deze een gezond en weerbaar 2026 toe.