Er zijn van die historische data waarvan je nog precies weet waar je was. Donderdag 24 februari 2022 was zo’n moment voor mij. Mensen werden wakker met het nieuws dat Rusland Oekraïne wéér was binnengevallen. Lukashenko stelde eveneens voorafgaand aan de oorlog dat Kyiv het maar een paar dagen zou volhouden. Ook westerse militaire experts verwachtten dat Kyiv binnen 72 uur zou vallen. Maar deze Russische veldtocht die eufemistisch ‘speciale militaire operatie’ werd genoemd, duurt inmiddels net zo lang als de Eerste Wereldoorlog.
Rusland is dus niet zo sterk als we dachten. Dat is de conclusie die over het algemeen wordt getrokken nadat Russische troepen zich in april 2022 uit Noord-Oekraïne moesten terugtrekken. Maar klopt dat wel? Is het feit dat ‘Rusland “niet eens” door Oekraïne komt een bewijs dat Rusland zwak is? Of trekken we al vier jaar de verkeerde conclusie.
Is Rusland zwak of Oekraïne sterk?
Het is 24 februari 2022. Wekenlang hebben we TikTok-video’s gezien van honderden tanks die naar de Donbas werden vervoerd. Nu stoten verschillende tankcolonnes vanuit drie richtingen op naar Kyiv: vanaf de Krim in het zuiden, vanuit het oosten uit de bezette gebieden in de Donbas en vanuit Belarus in het noorden. In de eerste uren vliegen er honderden raketten en drones door het Oekraïense luchtruim. Het is oorlog in Europa.
Wie nog dacht dat het Rusland louter om de Donbas ging, wordt gelijk wakker geschud. Vrijwel alle grotere Oekraïense steden worden met raketten onder vuur genomen. De explosies zijn zelfs in het westelijk gelegen Lviv te horen. Vrouwen en kinderen verlaten halsoverkop het land. Families rijden zo snel als ze kunnen naar Warschau, Berlijn en Amsterdam. De mensen die op de vlucht slaan, dragen dezelfde kleding, rijden in dezelfde auto’s en dragen dezelfde rugtassen als wij. Alsof het ook hier had kunnen gebeuren. Het is de eerste dag van de grootste militaire operatie op het Europees continent sinds D-day.
“If this had been real, you’d already be dead.”
Het is april 2026 als de Oekraïense dronepiloot naar de Zweedse NAVO-militairen kijkt die tijdens een oefening op Gotland voor de derde keer worden uitgeschakeld. De Oekraïners besturen hun gevechtsdrones alsof ze zich opnieuw aan het front in Bachmoet bevinden. De NAVO bereidt zich nog altijd voor alsof ze het tegen Al-Qaida moeten opnemen.
De oefening moest steeds worden stilgelegd zodat NAVO-troepen konden analyseren wat er nu weer fout was gegaan. Voor Oekraïne ging alles op de automatische piloot. Het was alsof bij de NAVO de cruise control stuk was. De handelingssnelheid van de Oekraïners lag veel hoger en oogde automatisch, zo niet instinctief.
Vier jaar oorlog heeft het Oekraïense leger gevormd tot een van de sterkste en meest ervaren krijgsmachten van Europa en misschien wel ter wereld.
Die ervaring is niet te koop. Maar ook Rusland heeft niet stilgezeten en oorlogservaring opgedaan. De NAVO heeft die oorlogservaring dus niet.
Beeld je dus heel even in wat er was gebeurd als Gotland geen oefening was geweest.
Het einde van het jaar nadert. De hertenbiefstuk is op, de wijn heeft rijkelijk gevloeid en ergens knaagt de schaamte. Niet alleen over wat er op tafel stond, maar ook over het geopolitieke jaar 2025. Want dit was geen gewoon jaar. Een jaar geleden waarschuwde ik al in het eindejaarsverslag van 2024 dat 2025 een tornado kon worden, met schade die lang zou blijven doorwerken. Nu rest de ongemakkelijke vraag: was die waarschuwing overdreven, of juist te mild? Hoe kijkt u terug op storm Donald?
Mensen konden zich de verwoesting van Marioepol niet voorstellen. Tot de Russische tanks Oekraïne binnenrolden. Ook de executies in Bucha en de raketaanval op station Kramatorsk konden mensen zich niet voorstellen. Tot het gebeurde. En je hoort het nu weer: Rusland zou Estland, Letland of Litouwen nooit aanvallen. Critici stellen dat zo’n aanval niet in Ruslands belang is. De vraag is of de oorlog in Oekraïne in het belang van Rusland is. Poetins beleid is doorgaans niet in Ruslands belang, maar in zijn eigen belang.
Ondertussen bouwt Rusland een nieuw leger op langs de grens met Finland. In Karelië wordt het nieuwe 44ste Legerkorps gevormd, tot 15.000 man sterk. In Oekraïne heeft Rusland ruim een half miljoen actieve militairen. De NAVO heeft slechts een paar duizend militairen paraat in de Baltische landen. Dat is te weinig om een grootschalige invasie af te stoppen. De Baltische landen vrezen om die reden dat zij na Oekraïne aan de beurt zijn.
Afgelopen zomer zat ik in de trein van Vilnius naar Kaunas en raakte daar aan de praat met een student. Ik schat dat hij begin twintig was. Hij vertelde me dat ze twee keer per maand oefenen met schieten. “Je moet voorbereid zijn op het zwarte scenario,” zei hij.
Het laat zien dat ze in de Baltische landen rekening houden met een Russische inval. Maar hoe realistisch is dat en wat zal de NAVO in zo’n geval doen?
Een vrouw herkende haar zoon aan zijn jas. Hij lag roerloos in een oprijlaan. Op 144 Yablunska Straat liepen negen mannen in sokken hun dood tegemoet. Ze werden vernederd, geschopt, en één voor één geëxecuteerd door Russische militairen.
Toen ik het zag, wist ik: Bucha zal de geschiedenis ingaan als een van de grootste oorlogsmisdaden op het Europees continent sinds de Tweede Wereldoorlog. Kinderen gaan dit later krijgen op hun centraal examen geschiedenis. Ik wist het zeker.
In maart 2022 verloor Rusland de oorlog in Oekraïne. Niet op het slagveld, maar door een camera. Een camera die in HD-kwaliteit vastlegde wat het Kremlin decennia lang kon ontkennen.
Het was geen incident, maar een patroon. Een patroon van plundering, verovering en vernietiging. In de Oekraïense stad Bucha werden 501 burgers geëxecuteerd.
Wat Oost-Europeanen allang wisten, werd ineens zichtbaar voor de rest van de wereld: voor Rusland heiligt het doel de middelen. De Russische ziel en cultuur bleek niets meer dan een dekmantel. Bucha was geen incident, Rusland deed het al eerder. In Tsjetsjenië.
Alleen dan zonder camera en zonder sociale media.
Maar de oorlog in Oekraïne was wereldnieuws.
De slagers van Bucha verschenen echter niet voor de krijgsraad. Nee, ze kregen een medaille.
Dat zegt alles over Poetins Rusland.
Bucha
Op 24 februari 2022 begon Rusland zijn ‘speciale militaire operatie’. Volgens Poetin ging het om de denazificatie van Oekraïne. Om de NAVO-uitbreiding en om Ruslands vermeende veiligheidszorgen.
Maar sinds Bucha weet iedereen beter. Er waren nauwelijks nazi’s, althans niet anders dan in andere landen. Geen NAVO-bases en geen bio-labs.
Wat er wél was: vrouwen, kinderen, vaders en jonge mannen. Mensen zoals u en ik. 501 van deze mensen werden geëxecuteerd.
Daarmee liet Rusland zien wat het werkelijk is. Of altijd al was. Alleen wilden West-Europeanen het niet zien, vanwege goedkoop gas. De dekmantel van de Russische cultuur kan Bucha en Marioepol niet meer verbloemen. Tsjaikovski’s Zwanenmeer galmde door Moskou, terwijl het theater in Marioepol aan flarden werd geschoten.
Rusland is een land dat weerloze burgers doodschiet. In een beschaafd land staan zulke daders voor de krijgsraad. In Rusland krijgen ze een onderscheiding. Een medaille in plaats van een vonnis. Het is alsof de brandstichter van een school een lintje krijgt.
In Rusland belanden journalisten in de gevangenis en krijgen oorlogsmisdadigers een medaille.
Het zegt alles over Rusland. Rusland heeft de oorlog sinds Bucha verloren.
Soms zie je iets gebeuren waarvan je meteen voelt: dit is groter dan het moment zelf.
Dat had ik bij de ontmoeting tussen Trump en Zelensky in de Oval Office, afgelopen februari (2025). Het was niet één zin, één blik of één gebeurtenis. Nee. Het zat in de houding, in de spanning in de kamer, in de pijnlijke stiltes. Je zag de breuk ontstaan. En je wist: dit gaat de geschiedenisboeken in. Tarantino had het script kunnen schrijven. En er een Oscar mee kunnen winnen.
Een kernmacht kan niet verliezen. Althans, dat is het narratief van Moskou. Ook Ongehoord Nederland en talloze accounts op de sociale media nemen deze redenering over. Volgens hen zou Oekraïne geen andere keuze hebben dan zich neer te leggen bij een door Rusland opgelegd vredesverdrag. Maar is dat ook zo? Het probleem is dat er niet expliciet stilgestaan wordt bij de vraag onder welke voorwaarden zo’n vrede acceptabel zou zijn.
Het lijkt eerder op een verkapt ultimatum dan op een vredesvoorstel. Wie het vertrek eist van een zittende president, lijkt niet op zoek te zijn naar een compromis. Bovendien gaan de Russische eisen lijnrecht in tegen het internationaal recht en het VN-Handvest, gezien Rusland de annexatie van een gebied groter dan de Benelux eist.
Onderhandelingen worden bijna als weersverwachting gepresenteerd. Als een voldongen feit. Maar is dat ook zo?
De uitkomst van de oorlog is afhankelijk van keuzes, niet van natuurwetten, zoals het weer.
Bovendien heeft Rusland na drie jaar oorlog haar doelen nog steeds niet bereikt:
• Het annexeren van de Donbas en de regio’s Zaporizja en Kherson
• Het demilitariseren van Oekraïne
• Zelensky proberen af te zetten en vervangen door een Russische marionet.
Dit roept de vraag op: welke opties heeft Poetin nog in Oekraïne? En zijn deze voldoende om een doorbraak te forceren of om Zelensky te dwingen tot concessies?
Als Oekraïne Rusland aanvalt, dan is het escalatie. Als Rusland Oekraïne aanvalt, dan noemen ze het Russische superioriteit.
Ik stoor me mateloos aan deze stuitende hypocrisie.
Oekraïne moet zich zowel verdedigen tegen Russische drones als tegen allerlei verdachtmakingen over zogenaamde roekeloosheid. Wat fijn dat Rusland dat niet hoeft. Zelfverklaarde onafhankelijke journalisten zullen geen kans onbenut laten om Oekraïne in een kwaad daglicht te zetten. Oekraïense aanvallen op militaire vliegvelden noemen ze oorlogsmisdaden. Over Russische bombardementen op ziekenhuizen hoor je ze zelden.
Wie escalatie in de mond neemt, moet zich melden bij Vladimir Poetin. Sinds maart 2023 heeft het Internationaal Strafhof een arrestatiebevel tegen de Russische president uitgevaardigd.
Wie zich druk maakt om escalatie, moet zich melden bij degene die met tanks zijn buurland aanviel. Niet bij degene die zich verdedigt tegen een bezettingsmacht.
Vernietigingsoorlog
Rusland viel Oekraïne aan. Daarover mag geen enkel misverstand bestaan. Rusland wilde met een flitsende aanval Oekraïne inlijven. Zo moest de Russische imperiale renaissance kleur krijgen.
Dat lijken mensen soms te vergeten.
Helaas voor Rusland, wilden Oekraïne en ook het collectieve Westen hier niet aan meewerken. Zelfverklaarde vredesactivisten lijken soms zo te volharden in hun kritiek op Oekraïne, dat ze vergeten dat Oekraïne zich verdedigt en Rusland Oekraïne wil veroveren. Oekraïne verdedigt zich tegen een agressor die enkel en alleen uit is op de vernietiging van Oekraïne als culturele entiteit. Dit noemen we etnocide: culturele genocide. Dat is geen mening. De feiten laten zien dat Rusland elk dorp en elke herinnering aan de Oekraïense cultuur wil vernietigen. Daartegen verzet Oekraïne zich.
Wat als Poetin denkt dat hij de Baltische Staten kan binnenvallen? Wat als Poetin denkt dat Merz en Macron de Baltische landen laten vallen bij een Russische prikactie? In de Baltische landen vrezen ze dat ze er straks alleen voor staan.
Sinds de oorlog in Oekraïne hebben kernwapens hun afschrikwekkende waarde verloren. Trump trekt zich terug uit Europa. Poetin dreigt dagelijks met kernwapens. Kernwapens zijn als sluimerende vulkanen, maar zelfs vulkanen doven uit als je er niet meer bang voor bent. In de Koude Oorlog hielden kernwapens Moskou en Washington in toom. Maar die tijd is voorbij.
Rusland denkt een gouden kans te hebben. Rusland lijkt te denken dat een prikactie in de Baltische landen, Europeanen geen oorlog waard is. En vergis je niet: Rusland is al bezig met de troepenopbouw aan de Oostgrens van de NAVO. Poetin denkt dat we de Baltische landen als een baksteen laten vallen. En gezien ons handelen, zou Poetin weleens gelijk kunnen hebben.
We zullen Poetin het tegendeel moeten bewijzen.
Duitsland wil het grootste leger van Europa worden. In Polen juicht men voor Duitse tanks aan de Russische grens. Sterker nog, Polen roept Duitsland actief op om militair leiderschap te tonen. Poetin en Trump krijgen het voor elkaar: ze laten het taboe van Duits militarisme als sneeuw voor de zon verdwijnen.
Ze zouden genomineerd moeten worden voor de Karel de Grote prijs. Een jaarlijkse prijs voor mensen die bijdragen aan de Europese eenwording.
Als Duitsland de daad bij het woord voegt, zijn we getuige van een historische breuk. Een breuk die mede het gevolg is van het lompe gedrag van Trump en Poetin. Duitsland kon lang niet het sterkste leger van Europa hebben vanwege de schaamte van de Tweede Wereldoorlog. Het lag te gevoelig, vooral in Polen lag Duitse herbewapening enorm gevoelig. Maar onder druk wordt alles vloeibaar. Met dank aan Poetin en Trump wil Duitsland als motor van de Europese Unie, een geopolitieke rol van betekenis spelen. Maar in de geopolitiek anno 2025 tel je simpelweg niet mee zonder sterk leger. Daarom heeft Merz de ambitie om naast economisch ook militair mee te tellen. Met het Franse kernwapen als hypotheek.
