De Vredesbeweging wil een duurzame vrede voor Oekraïne, maar legt niet uit hoe we dat gaan bereiken
De discussie over onderhandelen tussen Rusland en Oekraïne wordt niet goed gevoerd. Aan de ene kant heb je mensen die al jaren pleiten voor wapensteun aan Oekraïne, waaronder ikzelf en vervolgens worden beticht van ‘oorlogshitserij’. Aan de andere kant heb je mensen die pleiten voor onderhandelingen met Rusland. Niet iedereen die pleit voor een wapenstilstand is per se een Poetinlover en niet iedereen die onderhandelingen onder Russische voorwaarden afwijst is een oorlogshitser.
Toch is dat zo ongeveer het debat.
Komend weekend zal er een demonstratie plaatsvinden onder de naam Stop de Oorlogskoorts. Daarin wordt gepleit voor vredesonderhandelingen met Rusland. Dat is natuurlijk goed. Want laten we wel wezen, wie is er nu tegen vrede? Ja, Poetin. Op de website van Stop de Oorlogskoorts staat dat ze zich hard willen maken voor een rechtvaardige en duurzame vrede. Dat is goed om te horen. Dat wil ik en de meeste Oekraïners ook.
Maar wat doe je als één van de betrokken partijen wel vrede wil, maar op voorwaarden die lijnrecht ingaan tegen zo’n rechtvaardige en duurzame vrede? Uiteindelijk zijn er drie kernproblemen die onbenoemd blijven, waardoor de roep om onderhandelen wat oppervlakkig en vaag blijft. En dat is jammer.
Niet aan tafel
Want aan wie is de boodschap gericht dat er moet worden onderhandeld?
Aan minister-president Rob Jetten, de Franse president Emmanuel Macron, de Oekraïense president Volodymyr Zelensky of aan de voorzitter van de Europese Commissie, Ursula von der Leyen?
Dat is het eerste probleem. Oekraïne wordt weliswaar door de Verenigde Staten bij het proces betrokken, alleen Poetin weigert op dit moment rechtstreeks met Zelensky te onderhandelen buiten Moskou. Laat staan met Europese regeringsleiders. In de praktijk onderhandelt Moskou vooral direct met Washington. Met de Verenigde Staten van Donald Trump wel te verstaan.
Dus wat wordt er precies van Jetten, Macron of Von der Leyen verwacht? Ze kunnen moeilijk onderhandelingen beginnen als Moskou hen niet als onderhandelingspartner ziet. We staan aan de zijlijn. Dus aan wie is de oproep tot onderhandelen precies gericht?
Het zijn Trump en Poetin die onderhandelen over de veiligheid van Europa. En het is maar de vraag of een rechtvaardige en duurzame vrede het streven is van de regering-Trump.
Dat is de realiteit.
Oekraïne de schuld geven
Maar dat is niet eens het grootste probleem. Het tweede en daadwerkelijke probleem is namelijk dat Rusland met eisen op de proppen komt waarmee Oekraïne nooit akkoord kan gaan.
En Poetin weet dat.
Het probleem is dat Trump daardoor Oekraïne eenvoudig de schuld kan geven en kan roepen dat Oekraïne het vredesproces torpedeert. Misschien voor velen een doorzichtige strategie, maar helaas werkt het bij Trump. Want Oekraïne wees het voorstel toch af?
Alsof Oekraïne niet bereid zou zijn te kijken naar een diplomatieke oplossing. Dat is natuurlijk niet waar. Oekraïne heeft meerdere keren aangegeven bereid te zijn tot een onvoorwaardelijk staakt-het-vuren. Maar Poetin wil dat niet. Althans niet zonder aanvullende eisen.
Ruslands voorwaarden
Maar wat zijn Ruslands eisen dan? En waarom zijn die dan onaanvaardbaar?
Ruslands eisen zijn in feite samen te vatten in vier kernpunten, waarvan de eerste drie voor Oekraïne onaanvaardbaar zijn.
- De erkenning van de door Rusland geannexeerde gebieden, inclusief grondgebied dat Rusland zelfs niet eens volledig in handen heeft. Dit gaat om de Krim én de regio’s Donetsk, Loehansk, Zaporizhzhia en Kherson.
- Dat Oekraïne geen NAVO-lid wordt en er geen buitenlandse troepen op Oekraïens grondgebied worden gestationeerd.
- Het fors inperken van de omvang en bewapening van de Oekraïense krijgsmacht en het stoppen van buitenlandse militaire steun aan Oekraïne. In feite komt dit neer op een wapenembargo voor Oekraïne.
- En het opheffen van de sancties tegen Rusland.
Ik kan natuurlijk niet in het hoofd van president Poetin kijken. Maar als je de militaire capaciteiten van je buurland wilt inperken, meer grondgebied opeist dan je in handen hebt en zelfs een van de beste verdedigingslinies opeist van je buurland, plus een wapenembargo voor Oekraïne eist, dan kan ik niet anders concluderen dan dat dit logische eisen zijn als je van plan bent om Oekraïne nogmaals aan te vallen.
In feite dus een herhaling van Tsjetsjenië. Rusland ging in 1996 akkoord met een wapenstilstand, maar in 1999 viel Rusland opnieuw aan. Alleen toen leerde Rusland van de gemaakte fouten en maakte een einde aan de Tsjetsjeense onafhankelijkheid.
Acceptabel
Dit is dus de achtergrond van waarom Oekraïne niet bereid is in te binden aan Ruslands eisen. Het afwijzen van Ruslands voorwaarden is dan ook geen oorloghitserij of dat je tegen vrede zou zijn. Nee.
Ruslands eisen gaan lijnrecht in tegen een rechtvaardige of duurzame vrede. En precies daarom is er door president Biden destijds al gekozen voor een beleid om Oekraïne te bewapenen om de schade voor Oekraïne te beperken.
Rusland voert al tijden met drones en ballistische raketten aanvallen uit op Oekraïne. Daarbij zijn niet alleen militaire doelwitten aan het front het doelwit. Rusland heeft gedurende deze oorlog steeds burgers en civiele infrastructuur aangevallen. Zo worden ziekenhuizen, scholen, treinstations en universiteiten daarbij doelbewust aangevallen met alle gevolgen van dien.
Deze week moesten onder andere de universiteit van Zaporizhzhia en een warenhuis in Odesa het ontgelden. En dat is géén incident. Op Kherson-stad voert Rusland structureel droneaanvallen uit op weerloze burgers. Ook dat zijn oorlogsmisdaden.
Vandaar dat luchtverdedigingswapens voor Oekraïne van levensbelang zijn zolang Rusland niet wil meewerken aan een duurzaam vredesbestand.
Wapensteun
Daarom ben ik er kritisch op dat er wordt gepleit voor een einde aan de wapenleveranties aan Oekraïne, nog voordat Rusland akkoord gaat met een wapenstilstand of vredesbestand.
Ik zou hier echt mee uitkijken.
Dat is namelijk het derde probleem. Er is namelijk geen enkele reden om aan te nemen dat Rusland zijn eisen zal bijstellen en bereid is tot een staakt-het-vuren op het moment dat Oekraïne niet langer wordt bewapend. Integendeel. Bovendien gaat Rusland in de tussentijd door met het afvuren van raketten op Oekraïense steden.
Oekraïne kampt al enige tijd met zijn luchtafweer. En juist daar probeert Rusland misbruik van te maken door de raketaanvallen op civiele doelwitten op te voeren. Dit voorbeeld laat zien dat Rusland niet de-escaleert, maar escaleert op het moment dat Oekraïne minder wapens tot zijn beschikking heeft.
Andersom geldt dat natuurlijk ook. Toen bleek dat Oekraïne in staat zou zijn om met drones op 9 mei de jaarlijkse Russische 9-mei-parade te verstoren, was Rusland plotseling wél bereid tot een tijdelijk staakt-het-vuren. Ook al deed Oekraïne niets, het zou Ruslands prestige enorm hebben aangetast. De mogelijkheid an sich was blijkbaar al genoeg voor Rusland om met Oekraïne een staakt-het-vuren overeen te komen.
Met andere woorden: misschien is Rusland dus eerder bereid water bij de wijn te doen als de druk op Moskou kan worden opgevoerd, dan als de drukmiddelen van Oekraïne worden beperkt.
Vierde probleem
En daarom zijn er eigenlijk geen drie, maar vier problemen. De vierde misvatting gaat over escalatie. Vaak hoor je dat ‘steeds maar escaleren een doodlopende weg is.’ De aanname die hieraan ten grondslag ligt is dat Rusland zal de-escaleren nadat het Westen de-escaleert.
Dat is maar de vraag.
Op de website van Stop de Oorlogskoorts zeggen ze dat “nog meer bewapening en verdere militaire escalatie brengen een duurzame vrede niet dichterbij, maar verlengen juist het bloedvergieten en vergroten de risico’s voor heel Europa.”
Alleen deze wetmatigheid bestaat helemaal niet. Natuurlijk gaat Rusland protesteren tegen wapenleveranties aan Oekraïne. Toch zijn er de afgelopen jaren nogal wat Russische ‘rode lijnen’ overschreden. Eerst zou de levering van Leopardtanks de NAVO direct in de oorlog betrekken, wat zou leiden tot een derde wereldoorlog. Vervolgens, zouden F-16’s tot een ‘ongekende escalatie’ leiden en toen Oekraïne zelfs met ATACMS Russische doelen mocht raken waren de kernbommen op Berlijn en Parijs onvermijdelijk geworden.
Die kernoorlog kwam er niet, of ik moet erdoorheen hebben geslapen.
Tegendruk
Dat tegendruk juist de-escalerend kan werken liet onder andere het najaar van 2022 zien. Toen Rusland dreigde Kherson-stad te verliezen werden de Russische dreigementen over de inzet van kernwapens steeds nijpender.
De Verenigde Staten lieten daarom Rusland achter gesloten deuren precies weten wat daarvan de consequenties zouden zijn mocht Rusland daadwerkelijk kernwapens inzetten. Ook China en India zetten Rusland onder druk om geen kernwapens in te zetten.
En Rusland deed het dus niet.
Wat die consequenties precies waren weten we niet. Maar ze moeten aanzienlijk zijn geweest. De Amerikanen spraken expliciet over ‘catastrofale consequenties’ voor Rusland.
De meeste mensen willen vrede
Ik snap dat mensen pleiten voor vrede. Ik wil ook vrede en de meeste Oekraïners willen dat ook. Het probleem is alleen dat Rusland geen rechtvaardige en duurzame vrede wil. Althans, alleen een bestand waarin Rusland hele gebieden van Oekraïne opeist en Oekraïne vleugellam maakt om zich in de toekomst te kunnen verdedigen. Het lijkt me niet dat dit het streven van de Nieuwe Vredesbeweging is.
Dus als je tegen wapenleveranties bent, wat is dan het alternatief? Wat is jullie alternatief voor wapenleveranties om Rusland te dwingen om zijn eisen in te trekken? Ik snap de roep om onderhandelen. Oorlog is namelijk verschrikkelijk. De vraag is alleen hoe dwing je Rusland om zijn eisen van tafel te gooien en water bij de wijn te doen?
Zolang dat antwoord ontbreekt, blijft de roep om in te zetten op een rechtvaardige en duurzame vrede vaag en idealistisch. Ruslands eisen voor een wapenstilstand gaan bovendien fundamenteel in tegen de ambitie van de Nieuwe Vredesbeweging om een rechtvaardige en duurzame vrede te realiseren. Helaas leggen noch de Nieuwe Vredesbeweging noch Stop de Oorlogskoorts uit hoe Rusland ertoe moet worden bewogen om akkoord te gaan met zo’n rechtvaardige en duurzame vrede.
Als je tegen wapenleveranties bent, moet je met een alternatief komen. Ik kijk uit naar jullie tegenvoorstel.
Over de auteur
Beste lezer,
Ik ben freelancer en daardoor kan ik schrijven over elk onderwerp. Dat is enorm waardevol. Maar dit werk bestaat dankzij u. Ja, zo is het wel. Deze artikelen met nieuwe inzichten kunnen alleen worden gemaakt omdat er lezers zijn die het belangrijk genoeg vinden om het mogelijk te maken. Bij elk artikel waaraan je begint weet je niet of je er iets voor krijgt. Zelfs de kleine bijdrages maken een verschil. Mocht je mijn artikelen willen ontvangen per mail, dan kan dat via deze link.