Het is geen incident. Rusland schendt het NAVO-luchtruim structureel.
Bijna elke dag worden in Oekraïne mensen beschoten. Maar niet alleen militairen, ook burgers zijn doelwit. Mensen die simpelweg boodschappen deden of hun kinderen van school haalden. In steden als Kharkiv en Kherson klinkt ’s nachts onafgebroken het geluid van drones en bommen.
In de nacht van 19 op 20 augustus 2025 ontplofte volgens Poolse autoriteiten in Osiny een Russische drone, afkomstig uit Belarus. Hierbij raakte gelukkig niemand gewond. De NOS noemde het een ‘Oost-Pools dorpje,’ maar wist u dat Osiny dichterbij Warschau ligt, dan bij Lviv?
De Poolse minister van Defensie noemde het op X een Russische provocatie. Sinds de oorlog in Oekraïne schendt Rusland herhaaldelijk het NAVO-luchtruim, met afzwaaiers of zelfs met vliegtuigen (zie de tabel hieronder).
Elke luchtruimschending wordt steeds een incident genoemd. Maar is dat ook zo? Ook dit incident kun je in dat patroon zien. Maar Rusland lijkt bereid het risico van afzwaaiers te nemen, omdat ze er steeds mee wegkomen. Daarom wordt het tijd dat Rusland de consequenties van haar gedrag onder ogen gaat zien. De vraag is of Europese landen bereid zijn om Rusland onder druk te zetten.
| Datum | Land | Beschrijving |
| 14 maart 2022 | Roemenië | Een Russische Orlan-10 drone crashte in Bistrița-Năsăud County na binnendringen van het luchtruim |
| 17-18 augustus 2022 | Finland | Twee Russische MiG-31 straaljagers schonden het Finse luchtruim. Het was de eerste bevestigde schending sinds Finlands toetreding tot de NAVO. |
| 13 september 2022 | Roemenië | Fragmenten van een Russische drone gevonden tussen Nufăru en Victoria na een aanval op de Oekraïense haven Izmail. |
| 16 december 2022 | Polen | Een Russische Kh-55 kruisraket, waarschijnlijk afgevuurd door een Su-34, week af en crashte in een bos nabij Bydgoszcz. |
| 30 september 2023 | Roemenië | Roemeens luchtruim werd geschonden door Russische drones n.a.v. een aanval op Oekraïne. |
| 1 augustus 2023 | Polen | Twee helikopters uit Belarus schonden het Poolse luchtruim. |
| 14 december 2023 | Roemenië | Russische drones ontploffen op Roemeens grondgebied. |
| 29 december 2023 | Polen | Een Russische raket vloog 2 tot 3 minuten door het Poolse luchtruim. |
| 24 maart 2024 | Polen | Een Russische kruisraket, gericht op Oekraïne, schond het Poolse luchtruim voor 39 seconden nabij Oserdów. |
| 24-25 juli 2024 | Roemenië | Na intensieve bombardementen op Oekraïne, belandden verschillende Russische drones in het Roemeense luchtruim. Zelfs Roemeense vliegtuigen moesten in actie komen. |
| 8 september 2024 | Letland | Een Russische drone crashte in de Rēzekne regio. |
| 17 januari 2025 | Roemenië | Russische drones werden gespot rondom Plauru en schonden daarmee het NAVO-luchtruim |
| 11 februari 2025 | Polen | Russische gevechtsvliegtuigen (SU-24) schonden het Poolse luchtruim rondom Gdansk. |
| 19 augustus 2025 | Polen | Een Russische drone crashte in de buurt van Osiny, 50 kilometer van Warschau vandaan. |
De lijst met Russische schendingen van het NAVO-luchtruim sinds 24 februari 2022.
Moskou bombarderen
Maar wat kunnen Europese NAVO-landen dan het beste doen? Moskou bombarderen? Nee, dat lijkt me niet verstandig. Maar Rusland moet wel duidelijk worden gemaakt dat de grens bereikt is. Vijandige drones binnen het NAVO-luchtruim mogen worden uitgeschakeld. Dat schrikt af. Je moet laten zien dat je bereid bent de wapens ook daadwerkelijk in te zetten. De kunst van het afschrikken lijken we te zijn verleerd.
Maar met alleen drones uit de lucht schieten ben je er nog niet. Je zou dus ook een stap verder kunnen gaan en kunnen denken aan een No Fly Zone boven West-Oekraïne. Dit is een logische stap gezien Rusland herhaaldelijk het NAVO-luchtruim schendt. Dit gaat dus niet om één afzwaaier, maar om een patroon van het schenden van het NAVO-luchtruim. Als wij het er voortdurend bij laten zitten, dan kan Rusland gaan denken dat ze zelfs zullen wegkomen met een gerichte aanval op de Baltische landen. Daarom is een beperkte No Fly Zone boven West-Oekraïne wat mij betreft een kleiner risico, dan niets doen.
Een andere gepaste reactie zou een NAVO-operatie tegen doelen op de Krim kunnen zijn. Uiteraard binnen de kaders van het oorlogsrecht. Daarmee laat je Rusland zien dat het voortdurend schenden van ons luchtruim wél consequenties heeft. Want dat is de taal die een oorlogscrimineel als Poetin verstaat.
Derde Wereldoorlog
Tegenstanders zullen roepen dat je daarmee een Derde Wereldoorlog begint. Maar dat is speculatie, en er is geen enkel bewijs voor. De feiten laten namelijk wat anders zien. Zo heeft Turkije in 2015 bij de Syrische grens een Russisch gevechtsvliegtuig neergeschoten zonder dat er een Russische tegenreactie kwam. Dat gebeurt er dus als je Rusland tegengas geeft, dan de-escaleren ze.
Finland wilde lid worden van de NAVO als gevolg van de grootschalige Russische invasie op 24 februari 2022 in Oekraïne. Rusland dreigde dat als Finland lid zou worden van de NAVO, er ongekende consequenties zouden volgen. Critici vreesden zelfs voor een nucleaire reactie van Rusland op Finland.
Toch werd Finland lid. En van die ‘ongekende consequenties‘ kwam weinig terecht. De moraal van het verhaal is dat als je inbindt tegen Rusland, dat dan de provocaties toenemen. Maar zet je Rusland onder druk, dan binden ze meestal in. Dat is hoe afschrikking werkt. Sinds de Koude Oorlog lijken West-Europeanen deze logica grotendeels te zijn vergeten. Rusland maakt daar slim gebruik van.
Tegenreactie
Zijn we dan zo bang voor Rusland? Rusland is een kernmacht, maar geen supermacht. De Europese Unie, China en de Verenigde Staten zijn dat wél. Het probleem van de Europese Unie is dat we niet voldoende verenigd zijn om kordaat op te treden. Ondanks het grote economische verschil lijken NAVO-landen in Europa zich te laten intimideren door Rusland. De EU behoort tot de top 4 grootste economieën ter wereld. Rusland is slechts de elfde. Wie wil dat Rusland niet langer wegkomt met oorlogsmisdaden en hybride aanvallen (luchtruimschendingen en cyberaanvallen), zal actie moeten ondernemen. Het is tijd om de daad bij het woord te voegen. Genoeg is genoeg.
2022
Het probleem is onze angst voor escalatie. Na Bucha kwam de discussie over het leveren van tanks aan Oekraïne op gang. Dit lag vooral in Duitsland gevoelig. Er werd gevreesd dat dit tot een Derde Wereldoorlog zou leiden. Ook mochten er geen westerse wapens op Russisch grondgebied ingezet worden, vanwege de angst voor escalatie. Inmiddels mag Oekraïne Russisch grondgebied beschieten en gebruikt het westerse tanks, zolang dit in overeenstemming is met internationale verdragen. De Derde Wereldoorlog is zoals u inmiddels heeft begrepen, uitgebleven. Maar de angst voor de bom heeft er wel toe geleid dat sommige wapensteun te laat aankwam, met alle gevolgen van dien.
Dronken
Want net als bij niets doen tegen klimaatverandering, heeft ook niets doen tegen Russische provocaties een prijs. En die prijs gaat steeds omhoog. Die groeit exponentieel. Oekraïners betalen deze in mensenlevens en Europeanen (NAVO-landen) met hun geloofwaardigheid. We kunnen de modernste wapens hebben, de mooiste vliegtuigen en de beste radarsystemen, maar wat is dat allemaal waard als we niet bereid zijn om ze in te zetten? Wat houdt Rusland tegen om het niet nog eens te doen? Als je Russische provocaties keer op keer onbeantwoord laat, dan denkt Rusland dat ze dit vaker kunnen doen.
Of Rusland de drone bewust in Polen liet crashen is niet zo interessant. Ze hebben het risico genomen dat de drone in buurlanden van Oekraïne zou terechtkomen. Bovendien is het een patroon. Het is hetzelfde als je dronken achter het stuur gaat zitten. Je hebt niet de intentie om iemand dood te rijden, maar je neemt wel het risico. En als je maar vaak genoeg dronken achter het stuur gaat zitten, dan rijd je vanzelf een keer iemand aan. Rusland moet de gevolgen van haar dronkenschap onder ogen zien.
Geloofwaardigheid
Als Europa nu weer niets doet, zal Poetin dit zien als een teken van zwakte. Sterker nog, Rusland kan hierdoor nog roekelozer te werk gaan. Op de achtergrond speelt natuurlijk ook artikel 5 van het NAVO-verdrag. Als zelfs verschillende luchtruimincidenten geen consequenties hebben voor Rusland, wat dan wel? Waarom zou Poetin dan denken dat de NAVO wel in actie komt bij een crisis in de Baltische landen? Ons primaire probleem is onze geloofwaardigheid. Je kan nog zoveel wapens hebben, maar als Rusland niet gelooft dat we ze ook zullen inzetten, dan heeft het allemaal geen zin. Daarom is kordaat optreden, zoals het neerschieten van vijandige drones, in ons strategische belang. Afschrikking valt en staat bij geloofwaardigheid. De vraag is wanneer onze rode lijn bereikt is. Of hebben we die überhaupt niet?
Over de auteur
Ik ben Hidde Bouwmeester, historicus in de internationale betrekkingen. Mocht je dit soort artikelen waarderen, dan kun je mijn werk mede mogelijk maken. Dat hoeft niet veel te zijn. Dankzij de (eenmalige of een vaste) bijdrages van mijn lezers kan ik dit werk fulltime doen. Hierdoor bepaal ik zelf de inhoud, het onderwerp en de stijl en komen er bovendien geen advertenties op deze website.