Niet jouw oorlog? Zeg dat maar tegen de nabestaanden van MH17: drie redenen waarom dit wel jouw oorlog is
Elf jaar geleden zat ik met mijn ouders en broer op een terras in Laos. We reisden door Zuidoost-Azië, en hadden af en toe wat wifi, vooral fijn om te checken hoe FC Groningen het had gedaan. De wedstrijd van FC Groningen tegen het Schotse Aberdeen (voorronde Europa League) zou normaalgesproken het belangrijkste nieuws van die dag zijn geweest. 17 juli 2014 begon zoals de meeste dagen die vakantie: geen nieuws, geen bereik en als we wel wifi hadden, dan gebruikten we het om de mooie foto’s van die dag te delen met vrienden en familie. Dat zou op 17 juli ook het geval zijn. Dachten we.
Tot we gingen zitten.
Toen we weer wifi hadden, stroomden de berichten binnen.
Langzaam drong het tot ons door: er was een Nederlands passagiersvliegtuig neergeschoten boven Oekraïne. En wij hadden er in kunnen zitten. En misschien dachten mensen dat we erin zaten. We vlogen een paar dagen eerder met de KLM ook boven Oekraïne. Misschien dachten sommige mensen wel dat wij aan boord zaten. We hadden namelijk niet aan iedereen onze precieze vertrekdatum verteld.
Iedere Nederlander weet nog waar hij was toen hij het nieuws over de MH17 hoorde. Het neerschieten van de MH17 is onderdeel van ons collectieve geheugen geworden.
En toch, elf jaar later, is er een groep Nederlanders die zegt dat de oorlog in Oekraïne ‘niet onze oorlog zou zijn.’ De slachtoffers van MH17 wilden ook niet dat dit hun oorlog werd. Maar het Kremlin maakte het wél tot hun oorlog.
Er zijn drie redenen waarom de oorlog in Oekraïne wel de oorlog van alle Nederlanders is.
Reden 1: Rusland schoot MH17 neer en saboteerde elf jaar lang elk onderzoek naar de waarheid
Beweren dat de oorlog in Oekraïne niet de onze is, klinkt ‘rebels’ of lekker ‘onafhankelijk.’ Maar het klopt niet. Voor Oekraïne begon de oorlog met de annexatie van de Krim in maart 2014. Nederland is sinds 17 juli 2014 betrokken bij de oorlog in Oekraïne doordat vlucht MH17 werd neergehaald. Of we dat nu willen of niet.
Critici beweren overigens dat vlucht MH17 een negatief vliegadvies negeerde, maar dat klopt niet. Toch kozen andere vliegmaatschappijen ervoor om vanaf april 2014 niet meer over Oost-Oekraïne te vliegen. Maar de KLM was daarvan niet op de hoogte, stelde topman Eurlings destijds. Zelf vlogen wij op 13 juli 2014 ook over Oekraïne met een KLM-toestel. We zeiden toen ook tegen elkaar ‘is het niet apart om over oorlogsgebied te vliegen?’
Sindsdien heeft Rusland elf jaar lang geprobeerd het onderzoek naar de MH17 te saboteren. Zo stelde de Volkskrant op 5 maart 2020 dat twee Russische luchtvaartdeskundigen die nauw betrokken waren bij het onderzoek naar de vliegramp direct contact hadden met de Russische militaire inlichtingendienst.
Maar het bleef niet bij beïnvloeding. Zo werd er bijvoorbeeld ingebroken bij een medewerker van de Onderzoeksraad (OvV). Ook bij een fotograaf van het ministerie van Defensie en een politiemedewerker die bij het onderzoek betrokken waren, werd ingebroken. Onderzoekers werden structureel gevolgd, er waren aanhoudende hackpogingen, en op de telefoons van marechaussees die in Oekraïne waren geweest werd zelfs spionagesoftware aangetroffen, stelt de Volkskrant in een artikel op 5 maart 2020.
Dit was geen reeks losse incidenten. Het was een patroon. Rusland had er belang bij om te voorkomen dat de daders vervolgd konden worden. Als de daders open kaart hadden moeten spelen, zou daarmee ook Ruslands actieve betrokkenheid bij de oorlog in de Donbas (2014-2021) internationaal aan het licht komen. Rusland heeft tot 2022 immers directe betrokkenheid met de zogenaamde separatisten steeds ontkend.
Reden 2: Het Kremlin probeert Westerse samenlevingen van binnenuit te ontwrichten
Maar daar bleef het niet bij. De sabotagecampagne die begon met MH17 richt zich inmiddels op alle westerse democratieën. Deze ondermijning is inmiddels onderdeel geworden van een bredere hybride oorlog die Rusland voert tegen Europa en democratieën wereldwijd.
Dat gebeurt via desinformatie: Rusland zet bots en trollen in die twijfel zaaien over de steun aan Oekraïne en probeert de aandacht af te leiden en naar andere thema’s te verplaatsen, zoals het vluchtelingenvraagstuk.
De Russische desinformatie draagt bij aan de steun voor rechts-populistische partijen. Partijen als de PVV en het Front National stemmen doorgaans tegen militaire steun aan Oekraïne. Terwijl de Europese steun aan Oekraïne belangrijker is dan ooit, door de wispelturige houding van de Verenigde Staten sinds het aantreden van Trump.
Een andere vorm van hybride oorlogsvoering is het uitvoeren van hack- of sabotageacties op de vitale infrastructuur van Europa, waaronder de gas- en elektriciteitsvoorziening. Iedere Nederlander kan hierdoor geraakt worden. Denk aan een sabotageactie waardoor delen van Europa 48 uur zonder stroom, gas of water kunnen komen te zitten.
Al deze acties lijken op het eerste gezicht los van elkaar te staan. Maar schijn bedriegt. Het doel is hetzelfde: chaos en onrust creëren en daarmee Europese samenlevingen van binnenuit verzwakken.
Reden 3: Inlichtingendiensten slaan alarm: een oorlog met Rusland is dichterbij dan je denkt
Misschien blijft het bij hackaanvallen en sabotageacties. Misschien ook niet. Europese inlichtingendiensten sluiten een directe aanval van Rusland op NAVO-landen binnen vijf jaar niet uit. Ik ook niet.
Wie denkt dat Rotterdam in zo’n geval buiten schot blijft, begrijpt Rusland niet. In Oekraïne schiet Rusland immers raketten af op steden die zelfs meer dan honderd kilometer van het front vandaan liggen, zoals in Lviv. Natuurlijk zijn grote Europese havens dan een strategisch doelwit voor Rusland.
Dan is het dus ook jouw oorlog.
In Oost-Europa hebben ze die boodschap allang begrepen. Zo trokken Polen en de Baltische landen zich terug uit het Ottawaverdrag. Dat verdrag verbiedt het plaatsen van mijnen in vredestijd. Deze landen beschouwen de oorlog in Oekraïne wél als hun oorlog. En dat zie je terug in de wijze waarop ze Oekraïne steunen.
Wie nu nog zegt dat dit niet zijn oorlog is, lijkt Ruslands acties tegen Europese democratieën niet op waarde te schatten.
Of zou het kunnen zijn dat het leed van de nabestaanden van MH17 hen werkelijk niet interesseert? Wat de verklaring ook is, Poetin bepaalt uiteindelijk of het onze oorlog is of niet. Net zoals de slachtoffers van MH17 plotseling betrokken raakten in Ruslands oorlog tegen Oekraïne, zo heb jij ook die keuze niet of dit jouw oorlog is. Uiteindelijk bepaalt Poetin of dit onze oorlog is.
Over de auteur
Hidde Bouwmeester is historicus en schrijft over Oost-Europa, de oorlog in Oekraïne, internationale betrekkingen en geschiedenis.
Zijn stukken zijn bedoeld voor mensen die behoefte hebben aan duiding en verdieping bij actuele gebeurtenissen, en voor wie openstaat voor perspectieven en onderwerpen die in reguliere media vaak onderbelicht blijven.
Waardeer je dit werk? Overweeg dan een (kleine) donatie of een abonnement, waardoor ik dit werk fulltime en met volle overgave kan en zal blijven doen.