Oekraïne leert de NAVO oorlogsvoering anno 2026. En de NAVO is gezakt
“If this had been real, you’d already be dead.”
Het is april 2026 als de Oekraïense dronepiloot naar de Zweedse NAVO-militairen kijkt die tijdens een oefening op Gotland voor de derde keer worden uitgeschakeld. De Oekraïners besturen hun gevechtsdrones alsof ze zich opnieuw aan het front in Bachmoet bevinden. De NAVO bereidt zich nog altijd voor alsof ze het tegen Al-Qaida moeten opnemen.
De oefening moest steeds worden stilgelegd zodat NAVO-troepen konden analyseren wat er nu weer fout was gegaan. Voor Oekraïne ging alles op de automatische piloot. Het was alsof bij de NAVO de cruise control stuk was. De handelingssnelheid van de Oekraïners lag veel hoger en oogde automatisch, zo niet instinctief.
Vier jaar oorlog heeft het Oekraïense leger gevormd tot een van de sterkste en meest ervaren krijgsmachten van Europa en misschien wel ter wereld.
Die ervaring is niet te koop. Maar ook Rusland heeft niet stilgezeten en oorlogservaring opgedaan. De NAVO heeft die oorlogservaring dus niet.
Beeld je dus heel even in wat er was gebeurd als Gotland geen oefening was geweest.
Wake-up call
Gelukkig was dit een oefening. Maar het illustreert wel wat vier jaar oorlog met een land kan doen. Wat het verschil is tussen praktijkervaring aan het front en een simulatie: een simulatie kan je stilzetten. Dat kan op het slagveld niet. Maak je een fout, dan verlies je een arm of been. Of erger. Dan kunnen drones ongeremd de burgerbevolking achter het front terroriseren.
De simulatie op Gotland laat zien dat de NAVO nog helemaal niet klaar is voor een intensieve drone-oorlog. En dat is niet voor de eerste keer. Afgelopen najaar toen er een handjevol drones op 9 september 2025 het Poolse luchtruim binnendrong, schoot de NAVO er een paar uit de lucht met peperdure straaljagers. Het was alsof je voor een schaafwond naar de specialistische zorg moest.
Dat kan wel, maar is inefficiënt en erg duur.
Tijdens deze crisis in Polen in september 2025 vlogen sommige drones zelfs urenlang door het Poolse luchtruim zonder enige reactie. Deze schending van het Poolse luchtruim duurde de hele nacht. Sommige drones konden zelfs meer dan 100 kilometer door het Poolse luchtruim vliegen. En alsof dat nog niet genoeg was, vlogen ze ook boven de NAVO-basis rondom Lublin, waar de NAVO wapens voor Oekraïne verzamelt. Stel je voor dat deze drones écht kwade bedoelingen hadden gehad.
Geen vredesmissie
Eigenlijk wil je daar niet over nadenken. Maar het laat wel de kern van het probleem zien. De NAVO is bij lange na nog niet klaar voor een oorlog met de intensiteit van de oorlog in Oekraïne. En dat is niet gek. Westerse krijgsmachten zijn enerzijds niet ingericht voor zulke grootschalige oorlogen en anderzijds missen ze moderne oorlogservaring op deze schaal. Bovendien zijn de westerse en vooral Europese krijgsmachten de afgelopen decennia financieel behoorlijk uitgekleed. Dat de Europese krijgsmachten moeite hebben met een paar drones is dus niet verrassend.
Defensiedebatten
Wie kan zich nog de defensiedebatten herinneren over waarom de JSF precies moest worden aangeschaft? Nee, ik ook niet. De enige kritiek op de aanschaf van deze straaljagers ging over de exorbitant hoge kosten en niet over wat de JSF moest kunnen.
En dat is precies het probleem. Je had dus beter de woordvoerders financiën naar die debatten kunnen sturen.
Niet alles is te koop
De meeste Europese krijgsmachten zijn vooral uitgerust voor vredeoperaties zoals in Irak en Mali. Maar niet voor conventionele oorlogsvoering of de afschrikking daarvan. De inrichting van de krijgsmacht kreeg jarenlang eigenlijk nauwelijks prioriteit. Defensie werd vooral als een kostenpost beschouwd.
Ja, de krijgsmacht kost geld. Maar niet alles is te koop. Oekraïne en Rusland vechten al 4 jaar een soort Eerste Wereldoorlog uit in de loopgraven, maar dan gecombineerd met drones. Zoiets kan je niet leren uit de boeken. Ook niet via een simulatie. En daar kwam de NAVO pijnlijk achter. Oekraïense militairen hebben inmiddels geleerd om drones uit te schakelen in de loopgraven. Als een agressieve zwerm wespen zoomen die drones ergens boven je hoofd. Als ze je spotten, dan is het vaak einde verhaal. Probeer dan maar de rust en kalmte te bewaren om die drones met een shotgun neer te schieten. Die adrenaline kan je niet nabootsen.
Drones
Precies dat is waar het allemaal om draait. Budgettair gezien heeft de NAVO veel duurdere en geavanceerde wapens dan bijvoorbeeld Rusland. Maar als de huidige oorlog in Oekraïne iets laat zien, dan is het vooral dit: relatief goedkope wapens maken peperdure voertuigen vrij kwetsbaar. Toch blijven straaljagers en gemechaniseerde voertuigen een belangrijk onderdeel van een modern leger. Oekraïne laat zien hoe kwetsbaar deze relatief dure wapens zijn tegen drones. Russische tanks en logistieke konvooien kunnen door een Oekraïense drone van slechts een paar honderd of duizend euro worden opgeblazen.
Maar wat voor Rusland geldt, geldt dat ook niet voor de NAVO? Zijn de tanks van de NAVO niet net zo kwetsbaar tegen drones?
Oorlogen worden niet alleen gewonnen door degene met de beste wapens, maar vooral door degene die die wapens het snelst en goedkoopst kan vervaardigen.
Einde van de geschiedenis
Het probleem waar de NAVO in diverse oefeningen tegenaanloopt is niet iets van de afgelopen paar jaar. Het is een gevolg van achterhaalde doctrines en jarenlange uitkleding van de Europese krijgsmachten. En wie zijn billen brandt, moet op de blaren zitten. Na de Koude Oorlog dachten westerse beleidsmakers en politici dat er geen grote oorlogen in Europa meer gevoerd hoefden te worden. Een krijgsmacht was iets van de geschiedenis. Westerse krijgsmachten zijn daarom primair ingericht voor vredesoperaties. Althans, dat was het idee.
Mede hierdoor zijn westerse landen nog niet klaar voor een oorlog op de schaal van de oorlog in Oekraïne. Dat onderstreepte ook het rapport van CEPA uit 2025. Zonder steun van de Verenigde Staten kan de NAVO een conventioneel conflict slechts een paar weken volhouden. Dan zijn de kogels op. Dan moeten we dus weer ‘Pang, pang!’ gaan roepen.
Hybride oorlogsvoering
Maar dat is niet alles.
Afgelopen najaar moesten meerdere vluchten worden geannuleerd vanwege drone-incidenten. Het ging steeds om een handjevol drones. Een paar drones kunnen het vliegverkeer dus lamleggen. Wat als het er duizend waren geweest?
Een frontsoldaat heeft jarenlang training gehad om zich voor te bereiden op een gewapend conflict. Uw moeder of oude oma van bijna 90 uiteraard niet. De NAVO bereidde zich jarenlang voor op een oorlog van militairen tegen militairen. Als er überhaupt geld werd uitgegeven, dan ging het naar straaljagers, niet naar cyberveiligheid of noodstroom voor ziekenhuizen. Laat staan noodpakketten uitdelen aan burgers. Niet iedereen kan zich een noodpakket van zeventig euro veroorloven.
De vraag is dus of we als samenleving zijn voorbereid op enkele dagen zonder stroom of water, waarbij je dus niet kunt pinnen en er geen of vervuild water uit de kraan komt. Waarschijnlijk niet. De NAVO heeft alleen de krijgsmacht voorbereid op een oorlog. Niet Bakker Bart of uw oude moeder die moeilijk te been is. En dat terwijl de oorlog van tegenwoordig zich niet alleen op het slagveld afspeelt.
Gezakt
De oefening op Gotland was niet alleen een oefening. Het was een tentamen waarvoor de NAVO keihard is gezakt. De afgelopen jaren werd pijnlijk duidelijk dat de NAVO nog niet klaar is voor een conventionele oorlog op deze schaal. Maar wat misschien nog zorgelijker is, is dat de NAVO-landen ook niet klaar zijn voor een intensieve hybride oorlog.
In de afgelopen vier jaar heeft de NAVO zeker wel iets geleerd. Toch schieten ze nog altijd drones van een paar honderd euro neer met raketten van miljoenen euro’s. Daarmee komt de Europese luchtverdediging zwaar onder druk te staan op het moment dat een klein aantal drones het Europese luchtruim binnendringt. Bovendien hebben we geen antwoord op elektronische oorlogsvoering.
En dat is misschien wel het echte gevaar.
Niet een aanval op NAVO-grondgebied met tanks, maar dat er 48 uur geen stroom is en de systemen van ziekenhuizen worden gehackt. Wat doen we dan?
En is de NAVO klaar als er straks 700 drones door ons luchtruim vliegen, niet om ons te bombarderen, maar om onze energie-infrastructuur voor uren lam te leggen?
De NAVO bereidde zich voor op de oorlog van gisteren. Oorlogsvoering anno 2026 betrekt de hele samenleving erin. U, de frontsoldaat en Bakker Bart.
Dit was deel 1 van de driedelige artikelreeks: conclusies en lessen na 4 jaar oorlog in Oekraïne. Mocht je deze en andere artikelen per mail willen ontvangen, dan kan dat via deze link.