Waarom Rusland geen economische grootmacht hoeft te zijn om Europeanen te bedreigen
Wie Rusland reduceert tot een middelgrote economie, vergelijkbaar qua BBP met Italië, komt al snel tot geruststellende conclusies: de Europese Unie is duidelijk een maatje te groot voor Rusland. Precies die houding heeft ertoe geleid dat Europa Russisch militair avonturisme telkens opnieuw onderschatte.
Die redenering is wijdverbreid en werd verwoord in een betoog van onder meer David Michels op Joop. Er is zeker sprake van een Russische dreiging, maar Moskou is geen doorslaggevende militaire bedreiging voor een verenigd Europa, omdat de Russische economische en industriële basis daarvoor tekortschiet.
Het is een conclusie die geruststellend oogt. Maar klopt zij ook, of is zij te optimistisch? Een militaire confrontatie tussen Rusland en de EU wordt overzichtelijk gepresenteerd. Maar een confrontatie met Rusland is niet overzichtelijk. Oorlogen zijn juist chaotisch. In korte tijd moeten er onder hoge druk keuzes worden gemaakt die de toekomst van ons continent zullen bepalen.
De fixatie op BBP-tabellen en IMF-ranglijsten ontneemt Europa het gevoel van urgentie. Zij wekt bij Europeanen het gevoel dat Rusland, gezien zijn beperkte economische macht, geen werkelijk gevaar vormt. Maar schijn bedriegt. Juist deze schijnzekerheid ondermijnt het gevoel van urgentie, terwijl snelle Europese herbewapening noodzakelijk is. Zeker met het oog op het wegvallen van de Amerikaanse veiligheidsparaplu.
Maar onderschatten mensen die denken dat een Russische aanval beheersbaar blijft, niet de impact en complexiteit daarvan? Aanvankelijk lijken oorlogen vaak beheersbaar. Dat zijn ze zelden. Oorlogen worden niet gewonnen op papier, maar door adequaat handelen, militaire paraatheid en de bereidheid om te vechten.
De vraag is dus niet of de Europese Unie economisch sterker is dan Rusland, maar tot welke offers we bereid zijn te gaan. En misschien is het beeld van Europeanen die conflicten ontwijken in plaats van onder ogen zien een ongemakkelijke waarheid die we liever niet willen toegeven.
Paradox
Toch snap ik waar deze denkwijze vandaan komt. Economisch gezien is de Europese Unie op alle fronten superieur aan Rusland. Bovendien lijdt Rusland enorme verliezen in Oekraïne en toch vormt het met een economie die vergelijkbaar is met Italië een bedreiging voor de EU. Dat klinkt niet logisch. Toch is het zo.
Verwarring
Dat komt omdat de economie vaak als een doorslaggevende factor wordt gezien. Dat beeld is ontstaan door de Tweede Wereldoorlog. Maar de Tweede Wereldoorlog was uniek. Ze werd beslist door de productiecapaciteit. Een militair conflict tussen Rusland en de Europese Unie zal op andere factoren worden beslist.
Je kunt economisch nog zo sterk zijn, dat is geen garantie dat je militair de bovenliggende partij bent in een gewapend conflict. De eerste uren van de oorlog zijn cruciaal. Het komt vaak aan op improvisatie, anticipatie en handelingssnelheid. En laat dát nu net de achilleshiel van de Europese Unie zijn. Als ze in Brussel klaar zijn met vergaderen om te besluiten wat er moet gebeuren, staan de Russische militairen al halverwege Estland.
Baltisch-perspectief
Het is de vraag of een Russische militaire operatie in bijvoorbeeld de Baltische landen uitmondt in een Grote Europese Oorlog.
Toen ik met mensen in Kaunas (Litouwen) sprak, lieten ze me een ander geluid horen. Ze verwachten eerder een gerichte lokale aanval van Rusland. Vanuit Rusland bekeken is dat niet onlogisch. Door een grensstad te bezetten kan Moskou de verdeeldheid en trage handelingssnelheid van Brussel maximaal uitbuiten. En dan? Worden de Balten aan hun lot overgelaten of komen Fransen, Nederlanders en Italianen deze grensstad bevrijden?
Onheilspellend
Bovendien, wat doen Europeanen als Rusland vervolgens met kernwapens gaat dreigen? Rusland heeft immers vaker het Europese commitment aan Oekraïne weten te beïnvloeden door met kernwapens te dreigen. Wie de geopolitieke slagkracht van de EU louter door een economische bril beoordeelt, onderschat hoe precair de situatie is.
Escalatiedominantie
Wie naar het westerse handelen in Oekraïne kijkt, ziet dat de Europese Unie zich laat intimideren door Rusland. Maar ook binnen het NAVO-grondgebied blijven Europeanen zich terughoudend opstellen. Of het nu gaat om brandstichting, sabotage of het schenden van het Europees luchtruim, Europeanen durven niet te escaleren. Wat voor signaal geef je hiermee aan Rusland?
Angst voor de bom
De angst voor kernwapens lijkt hierin mee te spelen. Als het over nucleaire afschrikking gaat, beschikt binnen de EU alleen Frankrijk over kernwapens. Of de Baltische landen Frankrijk een kernoorlog waard zijn, valt nog te bezien. Tel daar het voortdurende zwichten voor Russische intimidatie bij op, en het Baltische wantrouwen voelt ineens volstrekt logisch.
Oorlogseconomie
De Russische economie en samenleving zijn volledig uitgerust op oorlog. Van basisschoolleraar tot bankmedewerker en wapenproducent. Iedereen moet zijn steentje bijdragen aan de oorlog in Oekraïne en aan de potentiële oorlogen tegen Europa. Daardoor beschikt Rusland over meer wapens dan de Europese landen samen. Een relatief kleinere economie kan zo een economische reus bedreigen, zelfs als de Russische economie piept en kraakt.
Precaire situatie
Het gevaar is dat Europeanen voor voldongen feiten komen te staan. Vooral de Balten betalen daarvoor de hoogste prijs: hun vrijheid. BBP-modellen bieden geen veiligheid tegen voldongen feiten of een Russische bezetting. Zonder hogere defensie-uitgaven blijft de EU kwetsbaar voor landen die de soevereiniteit van EU-lidstaten ter discussie stellen of zelfs lidstaten bedreigen met een annexatie.
Vrijheid en veiligheid hebben nu eenmaal een prijskaartje. Die boodschap lijken West-Europeanen soms te zijn vergeten. In Oost-Europa realiseren ze zich dat veel beter. De herinnering aan de Sovjetbezetting is in Polen en de Baltische landen nog springlevend.
Over de auteur
Dit artikel is mogelijk gemaakt door u. Ja, zo is het wel. Het kan alleen worden gemaakt omdat er lezers zijn die het belangrijk genoeg vinden om het mogelijk te maken. Het kan alleen, omdat ik daardoor de tijd heb om de archieven te bezoeken en andere bronnen te lezen. Het kan juist doordat mensen helpen mijn stukken te delen en zo nu en dan financieel bijdragen of zelfs een abonnement afsluiten. En mocht u nu graag mijn artikelen in de mailbox willen ontvangen, dan kunt u zich via deze link aanmelden.