Is de Groenlandcrisis bezworen?
Rutte heeft de crisis rond Groenland opgelost.
Dat is het beeld dat is ontstaan. Maar is dat ook zo? Is Trumps ambitie om Groenland in te lijven nu echt verleden tijd? Of is het stilte voor de storm? Sinds Trumps tweede termijn als president heeft hij het voortdurend over Groenland. Het lijkt daarom wat voorbarig om te concluderen dat Trump zijn ambitie rondom Groenland heeft laten varen, ondanks dat de storm wat is gaan liggen.
Wat vooral opmerkelijk was, was dat Trump het steeds had over de dreiging van Rusland en China richting Groenland. Maar is het dan niet gek dat in Oekraïne Rusland bijna de vrije hand heeft gekregen van Trump en zijn regering? Is het niet heel apart dat er bijna geen Chinese of Russische schepen rond Groenland zijn aangetroffen? Wel elders in het Arctische gebied natuurlijk. Helaas zijn we inmiddels in de situatie beland waarin je ook bij elke claim van de Amerikaanse president moet twijfelen of het klopt. En dat niet alleen. Ook de claims van de officiële instanties van de VS.
Trumps frame
Toch namen politici en media Trumps gecreëerde beeld over Groenland onmiddellijk over. Groenland zou immers van strategisch belang zijn. Niet iedereen nam dit veiligheidsframe over natuurlijk. Het was echter wel de reden dat Europese landen troepen naar Groenland stuurden. Groenland is een autonoom gebied van NAVO-lid Denemarken. Maar toen er NAVO-landen troepen naartoe stuurden, dreigde de VS met sancties. Sancties tegen je eigen zogenaamde bondgenoten. Misschien ging het dus nooit echt om de veiligheid van Groenland. Misschien was dit allemaal een excuus. Anders valt dit ook niet te verklaren. Als je geïnteresseerd bent in de veiligheid van Groenland, dan prijs je extra NAVO-aanwezigheid.
Veiligheid?
Dat doet Trump niet. Trump heeft het nu over kopen. Dit gaat dus niet over veiligheid. Als de VS namelijk daadwerkelijk in de veiligheid geïnteresseerd waren, dan hadden de VS hun verlaten bases weer heropend. En als Trump Rusland als bedreiging zag, had hij Oekraïne niet onder druk gezet. Dat doet deze regering allemaal wel.
Vandaar dat het zo ongeloofwaardig is. Natuurlijk begrijpen we allemaal dat Mark Rutte weinig speelruimte heeft en dus Trump naar de mond moet praten. Dat betekent echter niet dat deze crisis bezworen is. Zou het niet kunnen dat Trump simpelweg de Verenigde Staten wat groter wil maken? Puur als een soort map painting? Zou het kunnen dat Trump geïnteresseerd is in Groenland vanwege de grondstoffen die beschikbaar komen door klimaatverandering?
Breuk
Laten we ook Trumps big tech-vrienden niet vergeten. Op Groenland wonen verhoudingsgewijs, afgezet tegen het landoppervlak, weinig mensen. Het is dus ideaal voor nieuwe datacenters. Daarom is het veiligheidsargument zo ongeloofwaardig. Groenland is geen crisis, maar illustreert een breuk tussen Europa en de VS.
Hoe je het wendt of keert, deze Amerikaanse regering is buitengewoon anti-Europees. Er heerst een anti-Europees sentiment en deze regering voert een hardere lijn tegen Kyiv, Brussel, Londen en Oslo dan tegen Moskou. Daar kunnen we niet omheen.
Groenland als illustratie
Groenland is daarom geen crisis op zichzelf. Het is een illustratie van het feit dat de Europese en Amerikaanse belangen steeds meer beginnen te botsen. En dat de VS de EU (samen met Oslo en Londen) eerder als concurrent dan als bondgenoot zien. Daarom is Groenland ook belangrijk. Niet alleen voor de VS qua grondstoffen of andere dingen, maar ook als test van de EU. Artikel 42 van de EU gaat over collectieve verdediging.
Het is natuurlijk geen automatisch gevolg, net als artikel 5 van de NAVO. Maar het (artikel 42 van de EU) kan dus wel in werking treden, waarbij alle landen zich committeren aan de veiligheid van Denemarken en Groenland. Een bezetting van Groenland waarbij dit artikel niet wordt ingeroepen, zou met andere woorden tot een existentiële crisis van de EU kunnen leiden.
Amerika en Europa
Dat staat er ook op het spel. Niet alleen Groenland zelf. En nog altijd zijn er mensen die doen alsof dit een heel gewone Amerikaanse regering is. Dat is het niet. Deze regering streeft de ontmanteling van de EU na. Natuurlijk zeggen ze dat niet letterlijk.
Deze week kwam het nieuws naar buiten dat de VS dreigden het Canadese luchtruim binnen te vallen als Canada zou stoppen met het kopen van F-35-vliegtuigen. Canada had aangegeven niet meer op F-35’s te willen vertrouwen, gezien de afhankelijkheid van de VS. Een vergelijkbaar standpunt heeft Noorwegen ook. Noorwegen verkiest nu Zuid-Koreaanse artilleriesystemen boven de Amerikaanse HIMARS. Zal de VS Noorwegen hiervoor dreigen binnen te vallen? Onwaarschijnlijk. Toch laat het wel zien dat er wat aan het veranderen is.
Amerikaanse afhankelijkheid
Er is alleen wel één probleem: Europeanen zijn enorm afhankelijk van de VS. Je losmaken van de VS gaat dus erg lastig worden. Of je het nu hebt over de cloudsystemen, de big tech of over energie en defensie. Ook voor cruciale onderdelen van wapensystemen blijven veel landen afhankelijk van de VS. Zelfs als de wapensystemen zelf elders geproduceerd worden. Kortom, op enorm veel gebieden zijn Europeanen afhankelijk van de VS. Het is dus zaak dat Europeanen steeds autonomer worden, alleen is dat iets wat op de lange termijn realistisch is, maar op de korte termijn heel moeilijk.
Dat heb je niet in een paar jaar gerealiseerd. Ook niet met een zak geld. Tot die tijd ben je dus voor de verdediging en militaire slagkracht afhankelijk van iemand als Trump. Dat is helaas de realiteit. Maar je laten chanteren door iemand als Trump? Dat is geen optie.
De vraag die op tafel ligt, is wanneer het punt bereikt is dat je niet langer van een bondgenootschap kunt spreken. Doen we dat bij een handelsoorlog, of bij een daadwerkelijke Amerikaanse annexatie van autonome gebieden van een EU-land? Op welke manier zou de annexatie van Groenland anders zijn dan de annexatie van de Krim? Niemand in Europa durft deze vraag vooralsnog hardop uit te spreken.
Over de auteur
Mocht u dit soort analyses waarderen, dan mag u altijd overwegen om mij te steunen, eenmalig of op vaste basis. Daarmee maakt u niet alleen mijn werk mogelijk, maar kan ik alles gratis blijven aanbieden zonder betaalmuur of reclame. Daarom wil ik ook graag iedereen bedanken die zo nu en dan een bijdrage doet, ook al is het maar één kopje koffie. Het helpt enorm.