“Rusland komt ‘niet eens’ door Oekraïne heen”, maar is Rusland daarmee dan ook zwak?
Er zijn van die historische data waarvan je nog precies weet waar je was. Donderdag 24 februari 2022 was zo’n moment voor mij. Mensen werden wakker met het nieuws dat Rusland Oekraïne wéér was binnengevallen. Lukashenko stelde eveneens voorafgaand aan de oorlog dat Kyiv het maar een paar dagen zou volhouden. Ook westerse militaire experts verwachtten dat Kyiv binnen 72 uur zou vallen. Maar deze Russische veldtocht die eufemistisch ‘speciale militaire operatie’ werd genoemd, duurt inmiddels net zo lang als de Eerste Wereldoorlog.
Rusland is dus niet zo sterk als we dachten. Dat is de conclusie die over het algemeen wordt getrokken nadat Russische troepen zich in april 2022 uit Noord-Oekraïne moesten terugtrekken. Maar klopt dat wel? Is het feit dat ‘Rusland “niet eens” door Oekraïne komt een bewijs dat Rusland zwak is? Of trekken we al vier jaar de verkeerde conclusie.
Is Rusland zwak of Oekraïne sterk?
Het is 24 februari 2022. Wekenlang hebben we TikTok-video’s gezien van honderden tanks die naar de Donbas werden vervoerd. Nu stoten verschillende tankcolonnes vanuit drie richtingen op naar Kyiv: vanaf de Krim in het zuiden, vanuit het oosten uit de bezette gebieden in de Donbas en vanuit Belarus in het noorden. In de eerste uren vliegen er honderden raketten en drones door het Oekraïense luchtruim. Het is oorlog in Europa.
Wie nog dacht dat het Rusland louter om de Donbas ging, wordt gelijk wakker geschud. Vrijwel alle grotere Oekraïense steden worden met raketten onder vuur genomen. De explosies zijn zelfs in het westelijk gelegen Lviv te horen. Vrouwen en kinderen verlaten halsoverkop het land. Families rijden zo snel als ze kunnen naar Warschau, Berlijn en Amsterdam. De mensen die op de vlucht slaan, dragen dezelfde kleding, rijden in dezelfde auto’s en dragen dezelfde rugtassen als wij. Alsof het ook hier had kunnen gebeuren. Het is de eerste dag van de grootste militaire operatie op het Europees continent sinds D-day.
Pessimisme
Het sentiment in het Westen is gitzwart: Kyiv zal binnen een week vallen, zo is de verwachting. Oekraïense militairen en reservisten staan klaar om hun land te verdedigen tegen de indringer. Zo stond Oekraïne ervoor op dag één van de oorlog. In Voznesensk, een stad ten noordoosten van Odesa helpen winkeliers, gepensioneerden, jagers met jachtgeweren en leraren die een maand eerder nog lesgaven aan een basisschool mee om een Russische aanval af te slaan. Een lokale winkelier zei tegen de BBC dat hij nog nooit had gezien dat een gemeenschap zo snel samenkwam en bereid was te vechten als burgerverdedigers voor hun vrijheid en gemeenschap.
Hostomel
Met ruim 200.000 militairen probeerde het Russische leger Oekraïne op de knieën te dwingen. Raketten en artilleriebeschietingen waren te horen in het hele land en Russische paradroppers en andere speciale eenheden probeerden via het vliegveld Hostomel Kyiv in te nemen. Het vliegveld ligt op minder dan tien kilometer van de Oekraïense hoofdstad. Normaalgesproken een prima afstand voor een president als hardlooprondje. Dat zit er voorlopig niet in.
De slag om Hostomel was in feite de slag om Kyiv. Rusland wist het vliegveld aanvankelijk te bezetten. Als Oekraïne er niet in was geslaagd het vliegveld tijdelijk te heroveren, dan had het verloop van de oorlog er waarschijnlijk heel anders uitgezien. Dat komt omdat toen de Oekraïense verdedigers zich later weer strategisch moesten terugtrekken van het vliegveld, de Oekraïense verdedigingstroepen besloten om het vliegveld te vernietigen zodat Rusland het niet langer kon gebruiken als luchtbrug of om luchtsteun te bieden.
Wat niet veel mensen weten is dat er duizenden Russische militairen en materieel klaarstonden om naar Hostomel vervoerd te worden. En het had niet veel gescheeld of dat was ook gebeurd. Het verloop van een oorlog wordt soms beslist door de handelingen van één persoon of eenheid. De Oekraïense verdedigers schakelden grote aantallen Russische-elite eenheden bij Hostomel uit, alsof het een computerspel was verklaarden sommige Oekraïense militairen achteraf.
File richting Kyiv
Doordat Oekraïne het vliegveld had opgeblazen en Ruslands elite-eenheden had uitgeschakeld, was het Russische plan om via Hostomel Kyiv binnen te vallen en de Oekraïense regering af te zetten in het water gevallen. De Russen liepen met hun zware materieel nu vast op de wegen naar Kyiv. Doordat het vliegveld onklaar was gemaakt, was het voor Rusland uiterst ingewikkeld geworden om deze konvooien vanuit de lucht te beschermen. Vandaar dat het vernietigen van het vliegveld een cruciale zet bleek te zijn.
De iconische beelden van de militaire file richting Kyiv waren in veel opzichten dus mede het gevolg van het mislukken van de operatie bij Hostomel. Rusland verloor de mogelijkheid om snel duizenden extra militairen en materieel in te vliegen en moest daardoor vertrouwen op kwetsbare aanvoerroutes over de weg. En zonder luchtsteun waren ze enorm kwetsbaar voor Oekraïense aanvallen op de logistieke aanvoerlijnen.
Dat is misschien goed om te beseffen wanneer iemand zegt dat Rusland zwak is, omdat ze ‘niet eens’ door Oekraïne heenkomen. Het lot van Oekraïne hing in die eerste dagen aan een zijden draadje. En het onklaar maken van het vliegveld bleek hierbij cruciaal te zijn.
Blunder van historische proporties
Maar laten we Oekraïne niet romantiseren. Op 24 februari stond de uitkomst allesbehalve vast. Rusland had genoeg middelen om grote delen van Oekraïne te bezetten. Misschien niet in een week, misschien niet zonder zware verliezen, maar de mogelijkheden waren er zeker. We zullen het nooit weten. Toch duurt de oorlog nu net zo lang als de Eerste Wereldoorlog. En het einde is voorlopig nog niet in zicht.
Dat Oekraïne successen kon behalen en nog altijd als een onafhankelijk land bestaat, heeft deels te maken met Ruslands zelfoverschatting in 2022. Rusland ging ervan uit dat ze met 200 duizend manschappen Oekraïne op de knieën konden krijgen. Later bleek dat Ruslands invasieplan gebaseerd was op bepaalde aannames en Russisch wensdenken.
- Rusland had verwacht dat de Russischsprekende Oekraïners met vlaggetjes het Russische leger zouden verwelkomen.
- Rusland had verwacht dat een deel van het Oekraïense leger zou overlopen.
- Rusland had verwacht dat ze Zelensky konden afzetten, ontvoeren of indien nodig uitschakelen.
Dat bleek allemaal niet waar te zijn.
Dat verklaart waarom Rusland Oekraïne nooit van de Zwarte Zee heeft proberen af te snijden, maar direct Kyiv probeerde in te nemen. Rusland vertrouwde op de luchtbrug via Hostomel, waardoor de verwachting was dat de oorlog niet langer dan een maand zou duren. Vandaar dat de Russische troepenmacht in het voorjaar van 2022 relatief klein was. Veel te klein voor een conventionele oorlog. Het afgrendelen van Oekraïense aanvoerroutes en daarmee de materiele steun voor Oekraïne blokkeren, had daarom nooit prioriteit. Rusland had nooit verwacht dat de oorlog jaren zou duren. Oekraïne bleek sterker te zijn, dan Rusland had gedacht.
De slag bij Hostomel is daarom niet zozeer een verhaal van Oekraïens heldendom, maar meer een illustratie van Ruslands hoogmoed. Ruslands invasie in Oekraïne zal de boeken ingaan als een van de grootse militaire misrekeningen uit de moderne geschiedenis. En Poetin weet dat.
Momentum voor Oekraïne
Het probleem voor Rusland zijn niet de strategische fouten zelf, maar de gevolgen ervan. Zonder de blunders van de eerste maanden is het onwaarschijnlijk dat Oekraïne zou zijn uitgegroeid tot wat het vandaag is. Rusland verloor haar momentum en gaf Oekraïne tijd. En tijd was hierin belangrijk. Want daardoor kon Oekraïne standhouden en zelfs uitgroeien tot een onmisbare strategische partner van het Westen.
De Oekraïense drone-industrie heeft de kans en tijd gekregen om zich te ontwikkelen tot een van de besten ter wereld. Ook haar bestrijding van drones behoort tot een van de beteren ter wereld als je kijkt naar efficiëntie. In de Golfstaten kopen ze om die reden nu ook Oekraïense technologie tegen Iraanse drones.
Deze Iraanse drones bestoken Oekraïense steden al jaren. Naast drones heeft Oekraïne ook eigen artilleriegranaten en kruisraketten ontwikkeld. Deze Flamingo-kruisraketten kunnen tot diep in Rusland veel schade aanrichten. Daardoor kan Rusland niet meer zoals in 2022 ongemoeid troepen opbouwen. De tijd die Rusland Oekraïne onbedoeld heeft gegeven met haar strategische blunders, maakt een herhaling van 2022 zeer onwaarschijnlijk. Oekraïne is veel weerbaarder en militairgezien behoort Kyiv tot de sterkste krijgsmachten van Europa. Hierdoor zal een nieuwe Russische invasie vele malen lastiger worden, dan dat in 2022 het geval was. Uiteraard heeft Oekraïne deze positie en innovaties deels ook te danken aan de westerse steun van de afgelopen vier jaar.
Situatie anno 2026
Oekraïne anno 2026 is een ander Oekraïne dan vier jaar geleden. Maar dat geldt ook voor Rusland. De oorlog duurt inmiddels net zo lang als de Eerste Wereldoorlog. Niet alleen qua tijd ook op het slagveld lijkt het soms op 1916. De oorlog is veranderd in de Slag bij de Somme maar dan met drones.
Dat Rusland na vier jaar de Donbas nog niet volledig bezet heeft, is vooral een consequentie van de totale misrekeningen die ze maakten in de eerste maand van de oorlog. Het sentiment in het Westen is van een sterk Rusland in 2022 omgedraaid naar een incompetent en zwak Rusland. Maar vergis je niet. Rusland verloor de Eerste Tsjetsjeense Oorlog in 1994-1996. In 1999 na een ‘wapenstilstand’ viel Rusland opnieuw aan en toen succesvol. Rusland leerde dus van haar fouten. Dat kan nu ook gebeuren.
Want laten we wel wezen. Als Rusland een betere inschatting had gemaakt en zich dus had voorbereid op een uitputtingsoorlog in plaats van een Blitzkrieg, dan hadden wellicht alle militaire innovaties in Oekraïne nooit plaatsgevonden. Dan waren er nog tientallen Bucha’s meer geweest waarin Rusland in bezette gebieden onschuldige mensen executeerden of de nog niet bezette steden platgooiden, zoals ze dat ooit bij Grozny en Aleppo deden.
Maar dat gebeurde niet of in mindere mate omdat Rusland in februari 2022 een Oekraïne binnenviel dat heel anders was dan waarop ze hadden gerekend. Het bleek geen verdeeld land, waarvan soldaten zouden overlopen en waarvan de regering op de vlucht zou slaan. Dat Oekraïne heeft nooit bestaan. Alleen in Poetins hoofd.
Dit was deel 2 van de driedelige artikelreeks: conclusies en lessen na 4 jaar oorlog in Oekraïne. Deel 1 is ook op mijn website te lezen. Mocht je deze en andere artikelen per mail willen ontvangen, dan kan dat via deze link.