Is Poetin een product van de Sovjetunie of een geradicaliseerde dictator?

In 2012 kwamen er duizenden Russen de straat op. Ze protesteerden tegen Poetins derde ambtstermijn en eisten vrije verkiezingen in Rusland. Poetin nam het stokje weer over van Medvedev. Was Medvedev écht president geweest of jarenlang slechts de stroman van Vladimir Poetin?

Het leidde tot de grootste demonstratie in Rusland sinds de val van de Sovjetunie. Poetin leek zich niet voor te kunnen stellen dat deze protesten zomaar en van onderop waren ontstaan. Dus gaf hij de schuld hoogstpersoonlijk aan Hillary Clinton. De betogers zouden zijn ingehuurd door de CIA.

U denkt misschien: wat moet ik nu met deze anekdote?

Poetins uitspraak laat zien hoe Poetin naar (geo)politieke ontwikkelingen kijkt. Voor hem lijken gebeurtenissen en zeker demonstraties zelden spontaan te ontstaan. Of het nu protestbewegingen in Rusland zijn of revoluties in Oekraïne, ze krijgen meteen het label van buitenlandse inmenging. En het Westen krijgt vrijwel altijd de schuld.

Maar waar komt deze achterdocht vandaan?

Om dat te begrijpen kijken Vatniksoep en ik naar de oorsprong van dit wereldbeeld. Waar komt deze achterdocht vandaan en wat zijn de gevolgen daarvan?

Een democratische transitie: een proces vol gevaren – ook in Iran

Trump kondigde het een paar weken geleden met groot tromgeroffel aan: de Iraanse leider Khamenei is dood. Ditmaal kwam de gewapende aanval niet van Poetin, maar van de zelfverklaarde vredespresident Donald Trump. Maar ondanks alle bombardementen van de Verenigde Staten en haar bondgenoten is het Iraanse regime (nog) niet gevallen. En zelfs al zou het vallen, is het dan realistisch te verwachten dat de transitie naar een democratie soepel verloopt?

Wie kritisch op de VS is, moet vóór investeringen in defensie zijn

De wereld wordt steeds complexer en ingewikkelder. Juist om daaraan te kunnen ontsnappen, is zwart-wit denken aantrekkelijk.

Een week geleden kwam de Nieuwe Vredesbeweging met de claim over het nieuwe kabinet dat er ‘geen extra bedden en woningen komen, maar wel bommen.’ Natuurlijk begrijp ik ook dat je op sociale media het ietwat scherper formuleert. Dat doen we allemaal weleens en ik denk u ook.

Alleen moet het wel kloppen.

Niet investeren in defensie heeft ook een prijs. Namelijk dat we minder efficiënt zijn om hybride operaties te neutraliseren. En als een sabotageactie, zoals bijvoorbeeld het lamleggen van de waterleiding eenmaal slaagt, dan kunnen ziekenhuizen en bejaardentehuizen dus zonder water en stroom komen te zitten. Investeren in defensie gaat dus niet louter om meer bommen. Het gaat ook om het beschermen van kwetsbaren. Want ook uw oude oma of moeder kan in de problemen komen als er 48 uur geen water uit de kraan komt.  

Poetin kan blij zijn met Trump

Donald Trump heeft veel bereikt. Niet voor Europa. Niet voor Oekraïne. Maar voor Rusland. Zonder dat we het meteen doorhebben praten we al bijna een jaar over zogenaamde onderhandelingen. We dreigen hiermee Trumps paradigma over te nemen.

Het nul punt lijkt namelijk te zijn dat er onderhandeld moet worden tussen Rusland en Oekraïne. Alleen hoe en wat daarover mag je van mening verschillen. Rusland wil de hele Donbas hebben en dat is voor Oekraïne onacceptabel. Maar dat zouden onderhandelingen überhaupt moeten zijn.

Wanneer werd Rusland gevraagd om concessies te doen? Rusland wil namelijk de hele Donbas hebben, terwijl ze het al 11 jaar niet kunnen innemen. Wanneer werd Rusland onder druk gezet om te stoppen met het laten doodvriezen van Oekraïners? Ik kan het me niet herinneren.

Is de Groenlandcrisis bezworen?

Rutte heeft de crisis rond Groenland opgelost.

Dat is het beeld dat is ontstaan. Maar is dat ook zo? Is Trumps ambitie om Groenland in te lijven nu echt verleden tijd? Of is het stilte voor de storm? Sinds Trumps tweede termijn als president heeft hij het voortdurend over Groenland. Het lijkt daarom wat voorbarig om te concluderen dat Trump zijn ambitie rondom Groenland heeft laten varen, ondanks dat de storm wat is gaan liggen.

Wat vooral opmerkelijk was, was dat Trump het steeds had over de dreiging van Rusland en China richting Groenland. Maar is het dan niet gek dat in Oekraïne Rusland bijna de vrije hand heeft gekregen van Trump en zijn regering? Is het niet heel apart dat er bijna geen Chinese of Russische schepen rond Groenland zijn aangetroffen? Wel elders in het Arctische gebied natuurlijk. Helaas zijn we inmiddels in de situatie beland waarin je ook bij elke claim van de Amerikaanse president moet twijfelen of het klopt. En dat niet alleen. Ook de claims van de officiële instanties van de VS.

Waarom Rusland geen economische grootmacht hoeft te zijn om Europeanen te bedreigen

Wie Rusland reduceert tot een middelgrote economie, vergelijkbaar qua BBP met Italië, komt al snel tot geruststellende conclusies: de Europese Unie is duidelijk een maatje te groot voor Rusland. Precies die houding heeft ertoe geleid dat Europa Russisch militair avonturisme telkens opnieuw onderschatte.
Die redenering is wijdverbreid en werd verwoord in een betoog van onder meer David Michels op Joop. Er is zeker sprake van een Russische dreiging, maar Moskou is geen doorslaggevende militaire bedreiging voor een verenigd Europa, omdat de Russische economische en industriële basis daarvoor tekortschiet.

Het is een conclusie die geruststellend oogt. Maar klopt zij ook, of is zij te optimistisch? Een militaire confrontatie tussen Rusland en de EU wordt overzichtelijk gepresenteerd. Maar een confrontatie met Rusland is niet overzichtelijk. Oorlogen zijn juist chaotisch. In korte tijd moeten er onder hoge druk keuzes worden gemaakt die de toekomst van ons continent zullen bepalen.

De fixatie op BBP-tabellen en IMF-ranglijsten ontneemt Europa het gevoel van urgentie. Zij wekt bij Europeanen het gevoel dat Rusland, gezien zijn beperkte economische macht, geen werkelijk gevaar vormt. Maar schijn bedriegt. Juist deze schijnzekerheid ondermijnt het gevoel van urgentie, terwijl snelle Europese herbewapening noodzakelijk is. Zeker met het oog op het wegvallen van de Amerikaanse veiligheidsparaplu. 

Maar onderschatten mensen die denken dat een Russische aanval beheersbaar blijft, niet de impact en complexiteit daarvan? Aanvankelijk lijken oorlogen vaak beheersbaar. Dat zijn ze zelden. Oorlogen worden niet gewonnen op papier, maar door adequaat handelen, militaire paraatheid en de bereidheid om te vechten.

De vraag is dus niet of de Europese Unie economisch sterker is dan Rusland, maar tot welke offers we bereid zijn te gaan. En misschien is het beeld van Europeanen die conflicten ontwijken in plaats van onder ogen zien een ongemakkelijke waarheid die we liever niet willen toegeven.

2025: Storm Donald heeft huisgehouden

Het einde van het jaar nadert. De hertenbiefstuk is op, de wijn heeft rijkelijk gevloeid en ergens knaagt de schaamte. Niet alleen over wat er op tafel stond, maar ook over het geopolitieke jaar 2025. Want dit was geen gewoon jaar. Een jaar geleden waarschuwde ik al in het eindejaarsverslag van 2024 dat 2025 een tornado kon worden, met schade die lang zou blijven doorwerken. Nu rest de ongemakkelijke vraag: was die waarschuwing overdreven, of juist te mild? Hoe kijkt u terug op storm Donald?

Een vlag vasthouden is genoeg om in Melitopol voorgoed te verdwijnen: het verhaal van Maxim illustreert 3,5 jaar Russische bezetting.

Een man hield een vlag in zijn hand.
Een vrouw zat opgesloten in een metalen container van twee bij twee meter.
Een jongen vroeg om een telefoon om zijn vader te bellen, misschien wel voor de laatste keer.

Dit is geen passage uit een nieuwe oorlogsfilm, maar echte verhalen uit bezet-Oekraïne.

Maxim werd geslagen omdat hij een Oekraïense vlag vasthield.
Tatyana werd opgesloten omdat ze met hem was.
Alexey werd meegenomen omdat hij wilde zijn wie hij was. Een Oekraïner en geen Rus.

Hun verhalen zijn geen incidenten. Alle drie werden ze in april 2022 naar ‘her-educatiekampen’ gestuurd.
Deze verhalen laten zien wat Rusland in bezet-Oekraïne doet.

De Europese geopolitieke winterslaap is voorbij: een pleidooi voor een Europees Marshallplan

Kaart_van_Europa

Dat er een geopolitieke omwenteling plaatsvindt, dat hoef ik u niet te vertellen.
Het is zelfs bijna een cliché geworden.
Toch zal ik deze boodschap moeten herhalen.
Want politici lijken de urgentie volledig te missen: Europeanen kunnen niet langer voor hun veiligheid op Amerika vertrouwen.

Vandaar deze oproep aan politici om de realiteit onder ogen te zien, hun oordoppen op te bergen en de sleutel weg te gooien.
Stop met het pessimisme, want door efficiënt samen te werken kan er namelijk heel veel wél.

Gorbatsjov hervormer, verrader of de zoveelste tsaar?

Vraag op een verjaardag wie Gorbatsjov was, en iemand zegt: “dat was de man die vrijheid weer naar Moskou bracht.”
In het Westen wordt hij nog altijd herinnerd als de man van de glasnost en perestrojka, de leider die de Sovjetunie een menselijk gezicht gaf. De man die geen muren bouwde, maar grenzen openstelde.
In Rusland klinkt een ander verhaal. Daar zagen velen hem als de “slapjanus” en verrader die hun eeuwenoude rijk ‘in puin achterliet.’ In de voormalige Sovjetrepublieken klinkt ook een ander perspectief. Zo herinneren ze zich in de Baltische Landen vooral de man die tanks op hen afstuurde om geweldloze demonstranten bloedig neer te slaan.

Drie perspectieven dus.
In het Westen de hervormer, in Rusland de verrader, in Oost-Europa de onderdrukker.
En misschien zegt dat verschil wel meer over onze tijd dan over hem.

© Hidde Bouwmeester