Een vrouw herkende haar zoon aan zijn jas. Hij lag roerloos in een oprijlaan. Op 144 Yablunska Straat liepen negen mannen in sokken hun dood tegemoet. Ze werden vernederd, geschopt, en één voor één geëxecuteerd door Russische militairen.
Toen ik het zag, wist ik: Bucha zal de geschiedenis ingaan als een van de grootste oorlogsmisdaden op het Europees continent sinds de Tweede Wereldoorlog. Kinderen gaan dit later krijgen op hun centraal examen geschiedenis. Ik wist het zeker.
In maart 2022 verloor Rusland de oorlog in Oekraïne. Niet op het slagveld, maar door een camera. Een camera die in HD-kwaliteit vastlegde wat het Kremlin decennia lang kon ontkennen.
Het was geen incident, maar een patroon. Een patroon van plundering, verovering en vernietiging. In de Oekraïense stad Bucha werden 501 burgers geëxecuteerd.
Wat Oost-Europeanen allang wisten, werd ineens zichtbaar voor de rest van de wereld: voor Rusland heiligt het doel de middelen. De Russische ziel en cultuur bleek niets meer dan een dekmantel. Bucha was geen incident, Rusland deed het al eerder. In Tsjetsjenië.
Alleen dan zonder camera en zonder sociale media.
Maar de oorlog in Oekraïne was wereldnieuws.
De slagers van Bucha verschenen echter niet voor de krijgsraad. Nee, ze kregen een medaille.
Dat zegt alles over Poetins Rusland.
Bucha
Op 24 februari 2022 begon Rusland zijn ‘speciale militaire operatie’. Volgens Poetin ging het om de denazificatie van Oekraïne. Om de NAVO-uitbreiding en om Ruslands vermeende veiligheidszorgen.
Maar sinds Bucha weet iedereen beter. Er waren nauwelijks nazi’s, althans niet anders dan in andere landen. Geen NAVO-bases en geen bio-labs.
Wat er wél was: vrouwen, kinderen, vaders en jonge mannen. Mensen zoals u en ik. 501 van deze mensen werden geëxecuteerd.
Daarmee liet Rusland zien wat het werkelijk is. Of altijd al was. Alleen wilden West-Europeanen het niet zien, vanwege goedkoop gas. De dekmantel van de Russische cultuur kan Bucha en Marioepol niet meer verbloemen. Tsjaikovski’s Zwanenmeer galmde door Moskou, terwijl het theater in Marioepol aan flarden werd geschoten.
Rusland is een land dat weerloze burgers doodschiet. In een beschaafd land staan zulke daders voor de krijgsraad. In Rusland krijgen ze een onderscheiding. Een medaille in plaats van een vonnis. Het is alsof de brandstichter van een school een lintje krijgt.
In Rusland belanden journalisten in de gevangenis en krijgen oorlogsmisdadigers een medaille.
Het zegt alles over Rusland. Rusland heeft de oorlog sinds Bucha verloren.
Soms zie je iets gebeuren waarvan je meteen voelt: dit is groter dan het moment zelf.
Dat had ik bij de ontmoeting tussen Trump en Zelensky in de Oval Office, afgelopen februari (2025). Het was niet één zin, één blik of één gebeurtenis. Nee. Het zat in de houding, in de spanning in de kamer, in de pijnlijke stiltes. Je zag de breuk ontstaan. En je wist: dit gaat de geschiedenisboeken in. Tarantino had het script kunnen schrijven. En er een Oscar mee kunnen winnen.
Elf jaar geleden zat ik met mijn ouders en broer op een terras in Laos. We reisden door Zuidoost-Azië, en hadden af en toe wat wifi, vooral fijn om te checken hoe FC Groningen het had gedaan. De wedstrijd van FC Groningen tegen het Schotse Aberdeen (voorronde Europa League) zou normaalgesproken het belangrijkste nieuws van die dag zijn geweest. 17 juli 2014 begon zoals de meeste dagen die vakantie: geen nieuws, geen bereik en als we wel wifi hadden, dan gebruikten we het om de mooie foto’s van die dag te delen met vrienden en familie. Dat zou op 17 juli ook het geval zijn. Dachten we.
Tot we gingen zitten.
Toen we weer wifi hadden, stroomden de berichten binnen.
Langzaam drong het tot ons door: er was een Nederlands passagiersvliegtuig neergeschoten boven Oekraïne. En wij hadden er in kunnen zitten. En misschien dachten mensen dat we erin zaten. We vlogen een paar dagen eerder met de KLM ook boven Oekraïne. Misschien dachten sommige mensen wel dat wij aan boord zaten. We hadden namelijk niet aan iedereen onze precieze vertrekdatum verteld.
Iedere Nederlander weet nog waar hij was toen hij het nieuws over de MH17 hoorde. Het neerschieten van de MH17 is onderdeel van ons collectieve geheugen geworden.
En toch, elf jaar later, is er een groep Nederlanders die zegt dat de oorlog in Oekraïne ‘niet onze oorlog zou zijn.’ De slachtoffers van MH17 wilden ook niet dat dit hun oorlog werd. Maar het Kremlin maakte het wél tot hun oorlog.
Er zijn drie redenen waarom de oorlog in Oekraïne wel de oorlog van alle Nederlanders is.
De NAVO-top werd als een succes gepresenteerd. Maar was dat het ook? Het beeld dat naar buiten kwam was dat alles koek en ei was. Dat is maar de vraag.
De NAVO-top deed mij enigszins denken aan het begin van Het Diner van Herman Koch. Iedereen wist dat er een moord was gepleegd, maar tijdens Het Diner mocht er aanvankelijk niet over gesproken worden. De NAVO-top wekte bij mij een vergelijkbare setting op. Het leek alsof de harmonie bepalend was en daardoor controversiële onderwerpen werden vermeden. De vraag is of dat in het belang van de alliantie is.
Als historicus leer je ook om te letten op dingen die juist niet worden gezegd.
Over de onzekerheid van Amerikaanse wapenleveranties aan Oekraïne daarover werd niet gesproken. Trump schortte de Amerikaanse wapenleveranties aan Oekraïne in maart (2025) tijdelijk op. Ook over het feit dat Trump Amerikaanse troepen uit Europa wil terugtrekken daarover werd evenmin gesproken. Althans niet in de openbaarheid. Terwijl de alliantie het juist over deze vragen zou moeten hebben op zo’n belangrijke top.
Het gaat Rusland niet om de Russischtaligen. Het gaat Rusland niet om de ‘denazificatie’ van Oekraïne. En het gaat Moskou ook niet om de NAVO. De oorlog in Oekraïne gaat namelijk niet om Oekraïne. De oorlog gaat over Rusland. Over hoe Rusland zich moet verhouden in een wereld waarin het niet langer een wereldmacht is.
Rusland accepteert niet dat Oekraïners geen Russen zijn. Rusland lijkt de Oekraïense cultuur te willen vernietigen. Dat is de conclusie die ik in maart 2022 helaas heb moeten trekken. Dat is de conclusie die u ook zou moeten trekken. Sla Poetins essay uit 2021 erop na. Daarin wordt niet gesproken over de NAVO, maar over dat Rusland en Oekraïne één natie zijn. En dat herhaalde Poetin afgelopen vrijdag nog eens. Maar dan als rechtvaardiging om heel Oekraïne te bezetten. Niemand kan in Poetins hoofd kijken. Maar gezien het Russische handelen (het de-Oekraïniseren van bezet gebied) lijkt het doel helder te zijn: Rusland wil de Oekraïense staat zoals we die kennen vernietigen en Oekraïners russificeren.
De uitspraak van Trump over artikel 5 heeft tot veel ophef geleid. Trump zei dat artikel 5 ‘afhangt van de vorm/definitie.’ Wat kan hij hiermee bedoelen? Wat doet artikel 5 en wat betekent het?
Een kernmacht kan niet verliezen. Althans, dat is het narratief van Moskou. Ook Ongehoord Nederland en talloze accounts op de sociale media nemen deze redenering over. Volgens hen zou Oekraïne geen andere keuze hebben dan zich neer te leggen bij een door Rusland opgelegd vredesverdrag. Maar is dat ook zo? Het probleem is dat er niet expliciet stilgestaan wordt bij de vraag onder welke voorwaarden zo’n vrede acceptabel zou zijn.
Het lijkt eerder op een verkapt ultimatum dan op een vredesvoorstel. Wie het vertrek eist van een zittende president, lijkt niet op zoek te zijn naar een compromis. Bovendien gaan de Russische eisen lijnrecht in tegen het internationaal recht en het VN-Handvest, gezien Rusland de annexatie van een gebied groter dan de Benelux eist.
Onderhandelingen worden bijna als weersverwachting gepresenteerd. Als een voldongen feit. Maar is dat ook zo?
De uitkomst van de oorlog is afhankelijk van keuzes, niet van natuurwetten, zoals het weer.
Bovendien heeft Rusland na drie jaar oorlog haar doelen nog steeds niet bereikt:
• Het annexeren van de Donbas en de regio’s Zaporizja en Kherson
• Het demilitariseren van Oekraïne
• Zelensky proberen af te zetten en vervangen door een Russische marionet.
Dit roept de vraag op: welke opties heeft Poetin nog in Oekraïne? En zijn deze voldoende om een doorbraak te forceren of om Zelensky te dwingen tot concessies?
Operatie Spiderweb zal een klassieker worden voor de militaire academie. Het had een Oscar kunnen winnen voor een spionagethriller. Paul Verhoeven zou er trots op zijn. Toch namen de NOS, RTL en De Telegraaf Ruslands term over wraak al snel over. Hoewel Poetin dit heeft gezegd, moeten Nederlandse media zich afvragen of je dat dan ook in de titel moet zetten.
Je wil immers niet als doorgeefluik van Russische propaganda dienen.
In een tijd waarin veel mensen alleen de kop lezen, is één woord genoeg om Russische framing te verspreiden.
Maar dat is het niet.
Rusland heeft namelijk helemaal geen reden nodig om oorlogsmisdaden te plegen. Al drie jaar niet.
Wraak betekent een reactie op onrecht. Rusland is geen onrecht aangedaan.
Een betere kop was: ‘Er wordt gevreesd dat Rusland Operatie Spiderweb zal aangrijpen om nieuwe oorlogsmisdaden mee te legitimeren.’
Als Oekraïne Rusland aanvalt, dan is het escalatie. Als Rusland Oekraïne aanvalt, dan noemen ze het Russische superioriteit.
Ik stoor me mateloos aan deze stuitende hypocrisie.
Oekraïne moet zich zowel verdedigen tegen Russische drones als tegen allerlei verdachtmakingen over zogenaamde roekeloosheid. Wat fijn dat Rusland dat niet hoeft. Zelfverklaarde onafhankelijke journalisten zullen geen kans onbenut laten om Oekraïne in een kwaad daglicht te zetten. Oekraïense aanvallen op militaire vliegvelden noemen ze oorlogsmisdaden. Over Russische bombardementen op ziekenhuizen hoor je ze zelden.
Wie escalatie in de mond neemt, moet zich melden bij Vladimir Poetin. Sinds maart 2023 heeft het Internationaal Strafhof een arrestatiebevel tegen de Russische president uitgevaardigd.
Wie zich druk maakt om escalatie, moet zich melden bij degene die met tanks zijn buurland aanviel. Niet bij degene die zich verdedigt tegen een bezettingsmacht.
Vernietigingsoorlog
Rusland viel Oekraïne aan. Daarover mag geen enkel misverstand bestaan. Rusland wilde met een flitsende aanval Oekraïne inlijven. Zo moest de Russische imperiale renaissance kleur krijgen.
Dat lijken mensen soms te vergeten.
Helaas voor Rusland, wilden Oekraïne en ook het collectieve Westen hier niet aan meewerken. Zelfverklaarde vredesactivisten lijken soms zo te volharden in hun kritiek op Oekraïne, dat ze vergeten dat Oekraïne zich verdedigt en Rusland Oekraïne wil veroveren. Oekraïne verdedigt zich tegen een agressor die enkel en alleen uit is op de vernietiging van Oekraïne als culturele entiteit. Dit noemen we etnocide: culturele genocide. Dat is geen mening. De feiten laten zien dat Rusland elk dorp en elke herinnering aan de Oekraïense cultuur wil vernietigen. Daartegen verzet Oekraïne zich.
Wat als Poetin denkt dat hij de Baltische Staten kan binnenvallen? Wat als Poetin denkt dat Merz en Macron de Baltische landen laten vallen bij een Russische prikactie? In de Baltische landen vrezen ze dat ze er straks alleen voor staan.
Sinds de oorlog in Oekraïne hebben kernwapens hun afschrikwekkende waarde verloren. Trump trekt zich terug uit Europa. Poetin dreigt dagelijks met kernwapens. Kernwapens zijn als sluimerende vulkanen, maar zelfs vulkanen doven uit als je er niet meer bang voor bent. In de Koude Oorlog hielden kernwapens Moskou en Washington in toom. Maar die tijd is voorbij.
Rusland denkt een gouden kans te hebben. Rusland lijkt te denken dat een prikactie in de Baltische landen, Europeanen geen oorlog waard is. En vergis je niet: Rusland is al bezig met de troepenopbouw aan de Oostgrens van de NAVO. Poetin denkt dat we de Baltische landen als een baksteen laten vallen. En gezien ons handelen, zou Poetin weleens gelijk kunnen hebben.
We zullen Poetin het tegendeel moeten bewijzen.
